İNSAN BİLGİSAYAR ETKİLEŞİMİ KULLANILABİLİRLİK - PowerPoint PPT Presentation

nsan b lg sayar etk le m kullanilab l rl k n.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
İNSAN BİLGİSAYAR ETKİLEŞİMİ KULLANILABİLİRLİK PowerPoint Presentation
Download Presentation
İNSAN BİLGİSAYAR ETKİLEŞİMİ KULLANILABİLİRLİK

play fullscreen
1 / 46
İNSAN BİLGİSAYAR ETKİLEŞİMİ KULLANILABİLİRLİK
623 Views
Download Presentation
cheche
Download Presentation

İNSAN BİLGİSAYAR ETKİLEŞİMİ KULLANILABİLİRLİK

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript

  1. Hazırlayanlar Adem ÖNAL Emrah YETGİN Enes YİĞİT İsmail YILDIZ Kadir KAYMAN Mustafa YARAMIŞ İNSAN BİLGİSAYAR ETKİLEŞİMİKULLANILABİLİRLİK Ders Sorumlusu: Hakan TÜZÜN Ders Asistanı: Sinan KESKİN Hacettepe Üniversitesi Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ankara - Bahar 2014

  2. Deneysel YaklaşımKullanıcı Testleri Deneysel yaklaşım, • Gerçek kullanıcıları, • Gerçek bir ara yüzü kullanırken, • Gerçek görevler ile, • Gerçek uygulama ortamında test etmeyi ve toplanan verileri analiz ederek tasarımı kullanılabilirlik açısından değerlendirmeyi amaçlar.

  3. Deneysel YaklaşımKullanıcı Testleri • Kullanılabilirlik testleri için farklı yöntemler kullanılabilir.

  4. Test Öncesi Belirlenmesi Gerekenler

  5. İdeal Kişi Sayısı

  6. SKÖ-Sistem Kullanılabilirlik Ölçeği • 1986 yılında Digital Equipment firmasında çalışan John Brooke tarafından geliştirilmiş bir ölçektir. • Kısa sürede veri toplanması • Kolayca analiz edilmesi • Güvenilir olması

  7. SKÖ-Sistem Kullanılabilirlik Ölçeği • Basit, • Bireysel kullanılabilen, • Genel bir kullanılabilirlik değerlendirmesine izin veren, • 10 maddeli, • Likert skalası tabanlı bir ölçektir.

  8. Sistem Kullanılabilirlik Ölçeği

  9. SKÖ’yü Kullanmak • Ölçeği dolduracak kişilere sistemi kullanma fırsatı verilir. • Kişi sistemi kullandıktan sonra, herhangi bir bilgilendirme veya görüşme yapılmadan ölçek kendisine verilir. • Cevap veren kişiden, her maddeyi uzun süre düşünmek yerine maddelere hemen cevap vermesi istenir. • Ölçekteki bütün maddeler cevaplanmalıdır. • Ölçeği cevaplayan kişilerden, özellikle bir maddeyi cevaplayamayacaklarını düşünüyorlarsa, ölçeğin orta noktasını işaretlemeleri istenir.

  10. SKÖ’nün Puanlandırılması • Öncelikle her maddenin puanları toplanır. • Her maddenin katkı sağladığı puan 0 ile 4 arasında değişir. • 1,3,5,7 ve 9. maddeler için puanlama “Ölçek pozisyonu – 1” ile yapılır. • 2,4,6,8 ve 10. maddeler için ise puanlama “5 – ölçek pozisyonu” ile yapılır. • Puanların toplamı 2.5 ile çarpılarak SKÖ’ nün sonuç puanı bulunur.

  11. SKÖ Örneği

  12. Kullanılabilirlik Çalışmaları Sürecinde İzlenmesi Gereken Adımlar Uygulamadan Beklenen Hedeflerin Belirlenmesi • Ana hedefler ve öncelikler belirlenmelidir (örneğin eğitim, bilgilendirme, satış vb.). • “XYZ İnternet sitesini kullanacak hedef kitlenin, siteden temel ve ikincil beklentileri nelerdir?” ve “bu beklentiler nasıl karşılanabilir?” soruları, tasarım ve geliştirme süreçlerinde sürekli olarak akılda tutulmalıdır.

  13. Hedef Kitlenin Siteden Beklentilerinin Analizi Kullanıcılar, • Tutarlı, • İşlevsel, • İyi düzenlenmiş, • Kullanımı kolay, • İşlemleri doğrudan yapabilmelerine olanak sağlayan sistemleri, “kullanılır” olarak tanımlamaktadır.

  14. Kullanıcı Profillerinin Çıkarılması • Kullanılabilirlik uzmanları tarafından, tasarımcıların birden fazla ihtiyaca cevap verebilecek tasarımlardan çok, sadece belli bir kullanıcı profilinin ihtiyaçlarına cevap verecek tasarımları önermekte oldukları raporlanmaktadır. • Bu nedenle kullanıcı kitlesinin özellikleri belirlenmelidir.

  15. Test Öncesi ve Sonrası Kullanılacak Enstrümanlar Neler Olacak? • Gönüllü katılım, kayıt ve gizlilik formu • Demografik bilgi toplama formu • Test tanıtım dokümanı • Deneyim anketi • Test protokolü • Test sonrası hatırlama testi • Memnuniyet anketi • Test sonrası mülakat soruları ve protokolü

  16. Testin Gerçekleştirilmesi • Kayıt için kontrol listesi • Deneklerin kendilerini rahat hissetmeleri için yapılacaklar • Uzmanlar nerede bulunacaklar ve ne yapacaklar? • Sesli düşünme tekniği • Yardım • Test bittiğinde yapılacaklar

  17. Kullanılabilirlik Testi Örnek Gözlem Formu Görev: Kürşat Çağıltay’ın “Internet” adlı kitabına ihtiyacınız var. Kitabın ODTÜ kütüphanesinde mevcut olup olmadığını kontrol etmek istiyorsunuz. ODTÜ kütüphanesi Web sitesinin adresine bağlanıp kitap ile ilgili bilgiye ulaşınız. http://www.lib.metu.edu.tr

  18. Kullanılabilirlik Testi Örnek Gözlem Formu

  19. Nicel Performans Verilerinin Analizi • Görev tamamlama oranları • Harcanan zaman, adım ve tıklama sayıları • Yapılan hata sayısı • Verilen anketler • Saptanan sorunların önceliklendirilmesi • Göz hareketleri verileri • Açıklayıcı/Tanımlayıcı veri (kullanıcı sayısı, harcanan zaman, hata) • Detaylı istatistikler

  20. Nitel Verilerinin Analizi • Kullanıcının verdiği sözlü ya da diğer (yüz ifadesi gibi) tepkilerin analizi • Memnuniyet seviyesi • Ankette açık uçlu sorulara verilen cevaplar • Kullanım kolaylığı yorumları • Sesli düşünme sonucu verilen geri bildirimler • Ortak temaların çıkarılması ve kritik temaların belirlenmesi • Bulguların diğer araştırmacılarla paylaşımı ve kontrolü

  21. Kullanılabilirlik Testi Örnek Analiz Formu

  22. Kullanılabilirlik Testi Uzmanları ve Sahip Olmaları Gereken Özellikler

  23. Potansiyel Kullanıcı Profili (Persona)

  24. Test Esnasında Uygulanabilecek Bir Protokol Örneği • Teste başlamadan önce tanışma ve teşekkür aşaması • Ürün tarifi • Oturumun amacı • Talimatlar • Uygulama

  25. Bilişsel Teori ya da Model Temelli Yaklaşım • Model temelli yaklaşımda, kullanıcıların bilişsel ve fiziksel davranışları modellenmeye çalışılır. • Kullanıcı davranışlarının modele uyup uymadığı ya da modelin daha hızlı nasıl çalıştırılabileceği gibi konular değerlendirilir.

  26. Bilişsel Teori ya da Model Temelli Yaklaşım • Fiziksel davranışların modellenmesinde “Fitts” kanunu, bilişsel davranışların modellenmesinde ise “Bilgi İşleme Modeli” temel alınır.

  27. Fitts Kanunu ve Bilgi İşleme Modeli • Fitts kanunu, elin klavye üzerinde bir noktadan diğer bir noktaya hareketinde izlediği yolu analiz eder. • Bilgi İşleme Modeli çalışmaları kapsamında bir ara yüzü kullanırken gerçekleştirilen bilişsel etkinlikler, belirlenmiş bulgular ile değerlendirilmektedir.

  28. Model Tabanlı Yaklaşım Değerlerinden Bazıları

  29. Model Tabanlı Değerlendirme Örneği

  30. CogTool • Carnegie Mellon Üniversitesi’nde geliştirilen CogTool isimli ücretsiz yazılım, bilişsel modelleme yaklaşımının kullanımını kolaylaştıran yazılımlardan biridir. İndirme Linki https://github.com/cogtool/cogtool/releases Kullanımı https://github.com/cogtool/CogTool-demonstration-videos/releases/tag/1.0

  31. Kullanıcı Temelli Yaklaşımın Avantajları • Gerçek kullanım verisi elde edilmektedir. • En önemli sorunlar ortaya çıkarılabilmektedir. • Hem süreç içi (Formative) hem de süreç sonu (Summative) testleri için kullanılabilir.

  32. Kullanıcı Temelli Yaklaşımın Dezavantajları • Pahalı ve zahmetli olabilir. • Sabırlı olmayı gerektirir. • Çok iyi planlanması gerekmektedir. • Elde edilen veriler test edilen ara yüzün tekrar tasarımı için yeterli veri sağlamayabilir.

  33. Uzman Temelli Yaklaşımın Avantajları • Kullanıcı temelli yaklaşıma göre daha hızlıdır. • Daha ucuzdur. • Tasarımın her aşamasında uygulanabilir. • Özel ortamlar ya da İBE laboratuarı gibi teçhizat gerektirmez.

  34. Uzman Temelli Yaklaşımın Dezavantajları • Bir kişinin uzman olarak gördüğü bir kişiyi, diğerleri yetkin bir uzman olarak kabul etmeyebilir. • Uzmanın bilgili olması ya da olmaması çok önemlidir. • Uzmanlar her zaman hemfikir olmayabilirler. • Uzmanın, kullanıcı davranışlarını tahmin etmesi çok zordur.

  35. Kullanılabilirlik ve Göz Hareketlerini Takip Sistemi-Eye Tracker • İnsanların bir bilgisayar ara yüzünde ya da çevrelerinde bir bilgiyi ararken nereye, ne sürede baktıkları hakkında tarafsız ve nicel veriler göz hareketlerini izleme teknolojisi (Eye tracker) yardımıyla elde edilebilmektedir.

  36. Göz Hareketlerini Takip ve Kayıt Teknolojisinin Uygulanabileceği Alanlar • Web sayfalarının tasarımı • Görsel malzemenin kullanımı • Zihinsel süreçler • Sürücü/pilot davranışları • Eylem sıralamaları • Konuşma ve algısı • Reklamlar, alışveriş

  37. Masaüstü Göz İzleme Cihazları • Bir bilgisayar ekranı ile bütünleşik olup, ekranın karşısında oturan kullanıcıların ekranda nereye, ne süre ve kaç kere baktığı ile ilgili anlık bilgi verir.

  38. Mobil Göz İzleme Cihazları • Kullanıcının kafasına taktığı özel bir gözlüğe monte edilmekte ve sadece ekran karşısında değil, her ortamda kişinin çevresi ile olan etkileşimi esnasında nereye baktığını kayıt etmektedir.

  39. Sabit bakışların (gaze) sırasını, süresini, yerlerini belirten görsel çıktı

  40. Isı Haritaları (Heat Map)

  41. İnsan Bilgisayar Etkileşimi Laboratuarları • Genellikle kullanıcıların bulunduğu test odası ve testi düzenleyenlerin bulunduğu operatör odası olmak üzere iki kısımdan oluşur.

  42. İnsan Bilgisayar Etkileşimi Laboratuarları Kameralar Göz izleme cihazı Ses mixeri

  43. Video Linkleri • http://www.youtube.com/watch?v=ajMVqo82ogg • http://www.youtube.com/watch?v=4G5WjQwwuj0 • http://www.youtube.com/watch?v=4yzjpQzA2iQ

  44. Kaynakça • Çağıltay, K. (2011). İnsan Bilgisayar Etkileşimi ve Kullanılabilirlik Mühendisliği: Teoriden Pratiğe. Ankara: ODTÜ Yayıncılık. • İnsan Bilgisayar Etkileşimi Araştırma ve Uygulama Laboratuarı. Erişim Tarihi: 31 Mart 2014, http://ibe.cc.metu.edu.tr/anasayfa