1. 1 Trabzon Hurmasi BA408 Subtropik Iklim Meyve Türleri 04.04.2006 Zeynel Dalkiliç Tuzcu,Ö ve B.Yildirim. 2000. Trabzon Hurmasi (Diospyros kaki L.) ve Yetistiriciligi. TÜBITAK, TARP Yay. Adana, 24 s. http://tubitak.gov.tr/togtag Özçagiran,R., A.Ünal, E.Özeker ve M.Isfendiyaroglu. 2004. Iliman Iklim Meyve Türleri: Yumusak Çekirdekli Meyveler, Cilt:2, Ege Üniversitesi Basimevi, Bornova- Izmir, 200 s. Özcan,M. 2005. Trabzon Hurmasi Yetistiriciligi. Hasad Yayincilik Ltd. Sti. Bakanlar Matbaasi, Istanbul, 77 s.

2. 2 Trabzon Hurmasi 1. Bitki Sistematigindeki Yeri 2. Kültür Tarihi 3. Anavatani, Dünya Üzerindeki Yayilisi 4. Ekonomik Önemi 5. Dünyada ve Türkiye’de Üretimi ve Ticareti 6. Morfolojik ve Biyolojik Özellikleri 7. Pomolojik Siniflandirmasi ve Bazi Önemli Çesitler 8. Döllenme Biyolojisi 9. Ekolojik Istekleri 10. Çogaltilmasi 11. Bahçe Kurulmasi 12. Bahçede Yillik Bakim Isleri 13. Derim (Hasat) 14. Meyvesinin Muhafazasi 15. Verim

3. 3 1. Trabzon Hurmasinin Bitki Sistematigindeki Yeri Takim : Ebenales (Diospyrales) Aile : Ebenaceae (Abanozgiller), 6 cins, >450 tür Cins : Diospyros Tür : ~200-400 tür, 4 tür ticari D.kaki (L.), Çin, taze, islenerek D.lotus L., Asya, anaç, tanen D.virginiana L., Kuzey Amerika, anaç, tanen D.oleifera Cheng., Çin, anaç, tanen

4. 4 2. Trabzon Hurmasinin Kültür Tarihi 1900’den önceki yillarda, tek veya grup halinde ev bahçelerinde, ticari olarak Japonya’da 19. yy’in sonundan itibaren Avustralya, Brezilya, Fransa, Hindistan, Italya, Israil, Kaliforniya (ABD), Sri Lanka (Seylan)’da yetistirilmeye baslanmistir.

5. 5 3.1. Trabzon Hurmasinin Anavatani, Dünya Üzerindeki Yayilisi Anavatani: Çin Sonralari Kore, Japonya, ABD’ye Zeus’un meyvesi, Japon elmasi

6. 6 3.2. Trabzon Hurmasinin Türkiye’deki Yayilisi Karadeniz Bölgesi’nden ülkemize girmistir. Cennet elmasi (meyvesi), hurma Marmara, Ege Bölgeleri’nde daginik agaçlar Akdeniz Bölgesi’nde Hatay, Adana, Mersin’de Fransa, Israil, Italya, Japonya, Pakistan’dan çesitler getirtilmis ve ekolojiye uyum çalismalari baslatilmistir. Akçakale (Sanliurfa), Ceylanpinar (Sanliurfa), Diyarbakir, Batman’da seleksiyon ve uyum

7. 7 4.1. Trabzon Hurmasinin Ekonomik Önemi Vitamin A ve E Karbonhidratlar Yabani tiplerin besin degeri daha çok Buruk (kekre) çesitler yumusatildiktan sonra tüketilir. Buruk olmayan çesitler dogrudan tüketilebilir. Kurutulabilir. Ikiye veya dörde bölünür. Ipe dizilir. Güneste veya özel depoda kurutulur. Dondurulabilir. Kis boyunca pazarlanir. Marmelat, kek, püre, sos, dondurma, krema, muhallebide kullanilir.

8. 8 4.2. Trabzon Hurmasi Meyvesinin Kimyasal Bilesimi (100 g meyvede) Çekirdekli Çekirdeksiz Yabani Kalori (cal) 63 65 104 Protein (g) 0.6 0.6 0.7 Yag (g) 0.3 0.3 0.3 Karbonhidrat (g) 16.1 16.5 27.4 Ca (mg) 5 5 22 P (mg) 21 22 21 Fe (mg) 0.2 0.2 2.0 Na (mg) 5 5 0.9 K (mg) 143 146 254 Vitamin A (IU) 2220 2275 - Thiamine (mg) B1 0.02 0.02 - Riboflavin (mg) B2 0.02 0.02 - Niacin (mg) 0.09 0.09 - Askorbik asit (mg) C 9 9 54

9. 9 5.1. Dünyada Trabzon Hurmasi Üretimi (FAO 2004) Ülke Üretim (t) Alan (ha) Verim (kg/da) Dünya 2,454,350 767,810 31,966 1. Çin 1,790,000 703,200 25,455 2. Japonya 270,000 25,000 108,000 3. Kore 250,000 28,000 89,286 4. Brezilya 66,000 6,400 103,125 5. Italya 55,000 2,900 189,655 6. Israil 20,000 1,700 117,647 Türkiye 12,000 (DIE 2000) 7. Yeni Zelanda 1,250 385 32,468 8. Iran 1,000 100 100,000 9. Avustralya 650 75 86,667 10. Meksika 450 50 90,000

10. 10 5.2. Dünyada Trabzon Hurmasi Ticareti (FAO 2003) Ülke Ihracat (t) Ithalat (t) Dünya 16,188 191 Çin 0 0 Japonya 444 0 Kore 2,176 49 Brezilya 629 142 Italya 0 0 Israil 12,939 (1) 0 Yeni Zelanda 0 0 Iran 0 0 Avustralya 0 0 Meksika 0 0

11. 11 5.3. Türkiye’de Trabzon Hurmasi Üretimi (DIE 2000) Agaç sayisi 665,000 adet Iller Üretim (t) Pay (%) Toplam 12,000 Hatay 4,332 36.10 Adana 2,586 21.55 Mersin 1,595 13.29 K.maras 642 5.35 Samsun 439 3.65

12. 12 6. Trabzon Hurmasinin Morfolojik ve Biyolojik Özellikleri Habitüs (taç): 8 m; dik, yari dik, yayvan Kök: D.kaki ise kazik, nemli toprakta hassas D.lotus ise saçak, kurak sarta dayanikli D.virginiana ise saçak Dallar: Dik, yari dik, yayvan; çok gevrektir, rüzgârda, asiri meyve yükü altinda kirilir; taze sürgün tüylü, açik yesil, yaslandikça gri-kahverengi; ilk yillarda çok obur dal, sonraki yillarda kisa meyve dallari Yaprak: Basit; oval, sivri; kenari düz; kalin; yaprak sapi kisa;

13. 13 6. Trabzon Hurmasinin Morfolojik ve Biyolojik Özellikleri (devam) Çiçek: Her sürgünde 2-4 adet; yaprak ve sürgün tomurcuklarindan sonra açar Disi çiçekler: Kültür çesitlerinde; tek, iri; koyu yesil 4 adet yuvarlak uçlu çanak yaprak; ilk açtiginda taç yaprak sarimsi-krem, sonra kahverengi; partenokarpik meyve; dogal meyve dökümünü azaltmak, meyve kalitesini artirmak amaciyla tozlanmasi istenir. Erkek çiçekler: Yeni sürgünün yaprak koltugunda; küçük(<disi); zayif sürgün üzerinde 2-3’lü salkim seklinde; taç yapragi açik sari. Her yil düzenli sekilde erkek çiçek olusturan çesitle tozlayici olarak kullanilir. Er-disi(=Hermafrodit=Erselik):3’lü erkek çiçek salkiminin ortasinda? Meyve: 50-300 g; konik, uzun konik, yuvarlak, basik, köseli

14. 14 7.1. Trabzon Hurmasinin Pomolojik Siniflandirmasi Buruk (kekre) olan (tanen) Meyve eti sertken yenmez Hiratanenashi Hachiya Saijo Buruk olmayan Meyve eti sertken yenebilir Fuyu Jiro Matsumoto Wase Fuyu Suruga Izu Maekawa Jiro Ichikikei Jiro O’gosho

15. 15 7.2. Trabzon Hurmasi Çesitlerinin Tat ve Olgunluk Durumu Tadi buruk olanlar Erkenci: Izu Orta: Hana Fuyu, Hana Gosho, Ichikikei Jiro, Jiro, Matsumoto Wase Fuyu, Midia, Shogatsu Geççi: Fuyu, Suruga Tadi buruk olmayanlar Erkenci: Giombo, Nishumura Wase, Saijo Orta: Eureka, Gailey, Great Wall, Hachiya, Hiratanenashi, Ormond, Sheng, Tamopan, Tanenashi, Yomato Hyakume

16. 16 7.3. Trabzon Hurmasi Çesitlerinin Meyve Et Rengi ve Tat Durumu Meyve et rengi sabit Tadi buruk: Saijo, Tamopan, Tanenashi,Triumph,Tsuru Tadi buruk olmayan: Costata, Fuyu, Fuyu (Kaliforniya), Hana Fuyu (Yotsudani), Gosho, Hana Gosho, O’gosho, Izu, Jiro, Suruga Meyve et rengi degisen Tadi buruk: Fuji, Hachiya, Hiratanenashi Tadi buruk olmayan: Chocolate, Gailey, Hyakume, Maru, Zengi Maru, Okame

17. 17 7.4. Trabzon Hurmasi Çesitleri:Buruk (kekre) olan Hiratanenashi: Meyve orta-iri, yuvarlak-basik, yüksek verimlidir. Meyve kabugu sert, parlak, turuncu-kirmizidir. Meyve eti açik sari-turuncudur. Meyve eti rengi tozlanma ile degismez. Meyve kalitesi yüksek olsa da raf ömrü çok kisadir. Agaci kuvvetli, dik büyür. Orta mevsim çesididir. Hachiya: Meyve iri (230 g), dikdörtgen-konik, uç bölümü yuvarlaktir. Meyve kabugu turuncudur. Agaci kuvvetli, dikine büyür. Meyve eti rengi tozlanma ile degismez. Japonya’da kurutmalik olarak kullanilir.

18. 18 7.4. Trabzon Hurmasi Çesitleri:Buruk (kekre) olan (devam) Saijo: En eski çesitlerdendir. Meyve küçük-orta irilikte, dikdörtgen-koniktir. Meyve eti turuncudur. Meyve eti rengi tozlanma ile degismez. Meyve kalitesi yüksektir. Kurutmalik olarak kullanilir.

19. 19 7.4. Trabzon Hurmasi Çesitleri:Buruk (kekre) olmayan Fuyu: Japonya’da yetistiriciligi yapilan en önemli çesittir. Meyve iri (200 g), basik yuvarlak ve köselidir. Meyve kabugu sert, parlak, turuncu-kirmizidir. Sicak bölgede yetistirildigi zaman koyu kirmizi renk alir. Meyve eti açik sari-turuncudur. Meyve eti rengi tozlanma ile degismez. Partenokarp meyve olusturur. Meyve kalitesi ve depolanabilme özelligi çok yüksektir. Agaci kuvvetli, orta erkencidir. Jiro: Kekre olmayan çesitler arasinda en iri meyveyi olusturur. Meyve eti rengi tozlanma ile degismez. Partenokarp meyve olusturur. Mükemmel meyve kalitesine ragmen meyve bazen uç bölümünden çatlar. Erkencidir.

20. 20 7.4. Trabzon Hurmasi Çesitleri:Buruk (kekre) olmayan (devam) Matsumoto Wase Fuyu: Fuyu’dan göz mutasyonu ile olusmustur. Meyvesi Fuyu’dan daha küçüktür. Fuyu’ya göre çevresel sartlara uyum yetenegi daha genistir. Meyve eti rengi tozlanma ile degismez. Verimlidir. Meyve iriligini artirmak amaci ile seyreltme yapilmalidir. Erkencidir. Suruga: Iri meyvelidir. Meyve yuvarlak-basik, parlak turuncu-kirmizidir. Meyve eti açik sari, tatlidir. Meyve eti rengi tozlanma ile degismez. Meyve kalitesi mükemmel ve depolamaya uygundur. En geççilerdendir.

21. 21 7.4. Trabzon Hurmasi Çesitleri:Buruk (kekre) olmayan (devam) Izu: Meyvesi orta-iri, basik, turuncu-kirimizidir. Meyve eti açik turuncudur. Meyve eti rengi tozlanma ile degismez. Meyve kalitesi çok yüksek olmasina ragmen düsük verimlidir. Agacin gelisme kuvveti zayiftir. En erkencilerdendir (eylül sonu). Maekawa Jiro: Jiro’nun göz mutasyonudur. Kekre olmayan çesitler arasinda en iri meyveyi olusturanlardandir. Meyve iri-çok iri, basiktir. Meyve kabugu parlak, sari-turuncudur. Meyve eti rengi tozlanma ile degismez. Çok çekirdeklidir. En erkencilerdendir.

22. 22 7.4. Trabzon Hurmasi Çesitleri:Buruk (kekre) olmayan (devam) Ichikikei Jiro: Jiro’nun göz mutasyonudur. Sik dikime elverisli küçük taç olusturur. Meyve kalitesi çok yüksektir. Verimlidir. En önemli erkencilerdendir. O’gosho: Meyve orta irilikte (150 g), yuvarlak-koniktir. Meyve kabugu turuncu-kirmizidir. Meyve eti çok kaliteli, tatlidir. Meyve eti rengi tozlanma ile degismez. Derim (hasat) önü döküme egilimlidir.

23. 23 8.1. Trabzon Hurmasinin Döllenme Biyolojisi Erdisi + monoik + dioik ? Monoik: Chocolate, Gosho, Hana Gosho, Gailey, Myotan, Zengi Maru Sadece disi çiçek olusturan: Costata, Fuyu, Hachiya, Hyakume, Tamopan, Tanenashi, Triumph, Tsuru, Yemon, Zengi Bazi yil sadece dis çiçek, bazi yil da hem dis hem de erkek çiçek olusturan: Fuyu Gaki, Kal, Okame, Toner No.23, Tober No.129 X=15 D.lotus 2n=2x=30 (diploid) D.virginiana 2n=4x=60 (tetraploid) veya 2n=6x=90 (hekzaploid) D.kaki 2n=6x=90 (hekzaploid) Partenokarpi istenen özelliktir. Tozlanma böcek ile olur (entomofil). 1:8 tozlayici:çesit

24. 24 8.1. Trabzon Hurmasinin Döllenme Biyolojisi (devam) Tozlanma ile meyve özelligi degisen (pollination variant): Meyve et rengi çekirdegin bulunmasi ile degisir. Tozlanma ile meyve özelligi degismeyen (polination constant): Meyvenin et enginde tozlanma ile degisim olmaz. Meyve çekirdeksiz ise et rengi açik, çekirdekli ise koyu kirmizimsi-kahverengi Tozlanma zayif ve tek çekirdek olusmus ise çekirdegin çevresinde koyu alan olusur ancak diger bölümler açik renkli olur. Kirimizi, sert etli, çekirdeksiz, buruk (kekre) olmayan çesitler istenir. Tozlanma yapildiginda meyvede çekirdek olusur ancak meyve et rengi degismez. Çekirdekli veya çekirdeksiz iken turuncudur. Agaç (hasat) olumunda bazi çesitler buruk, diger bazilari buruk degildir. Tozlanma yapilmadiginda meyve çekirdeksiz ise meyve eti buruk ve turuncudur. Tozlanma yapildiginda meyvede çekirdek olusur, kahverengidir. Çekirdek sayisi arttikça, et rengi koyulasir, burukluk azalir.

25. 25 9.1. Trabzon Hurmasinin Ekolojik Istekleri: Iklim Sub (alt) tropik bölgede yetisir. Ancak kisin yapragini döker. Soguklama istegi 7.2°C’nin altinda 200-400 saattir. Ilkbahar geç donlarindan zararlanabilir. Sicak-iliman iklime de uyar. Kisin –18°C’ye dayanir. Sicak iklimde günes yanikligina, düsük oransal hava nemine hassastir. Akdeniz kiyi seridinde gözlerin sürmesi martin ilk yarisinda, çiçeklenme nisan sonunda olur. Tam çiçeklenmeden derime kadar 140-160 gün ister. Buruk (kekre) olmayan çesitler, kekre çesitlere göre daha çok sicaklik toplamina ihtiyaç duyar. Yüksek hava oransal nemini sever.

26. 26 9.2. Trabzon Hurmasinin Ekolojik Istekleri: Toprak Orta agir Organik maddece zengin Drenaji iyi Derin pH=6.5-7.0

27. 27 10.1. Trabzon Hurmasinin Çogaltilmasi: Anaçlar Çeliklerin köklenmesi zordur. Göz veya kalem asisi Diospyros kaki: Çin, Japonya, Türkiye’de kullanilir. Kuvvetli büyür. Tüm çesitler ile iyi uyusur. Bir örnek çögür olusturur. Kazik kökü uzun, yan kökleri azdir. Sasirtma sirasinda güçlük çikarir. Bogaz çürüklügüne çok dayaniklidir. Nematodlara duyarlidir. Agir topraga, diger anaçlar kadar dayanikli degildir. D.lotus: Çin, Italya, Japonya, Kaliforniya’da kullanilir. Kekre çesitler iyi daha uyusur. Fuyu ile asi uyusmazligi gösterir. Bazen üzerine asili çesitte (Hachiya) asiri meyve dökümü olur. Hizli büyür. Bir örnek çögür olusturur. Soguga, D.kaki’den daha az dayanir. Kurakliga dayaniklidir. Bol saçak kök olusturur. Sasirtilmasi kolaydir. Dip sürgünü olusturmaz. Geçirgenligi zayif toprakta iyi sonuç vermez. Bogaz çürüklügüne hassastir. D.virginiana: ABD ve Israil’de kullanilir. Büyük agaç olusturur. Verime geç yatar. Bol saçak kök ve dip sürgünü olusturur. Sasirtilmasi kolaydir. Nemli topraga, asiri soguk sartlara iyi uyar. Ancak çok dip sürgünü verir. Üzerine asili agaçlar bir örnek büyümez. Asiri toprak nemine dayaniklidir.

28. 28 10.2. Trabzon Hurmasinin Çogaltilmasi: Çögürlerin hazirlanmasi Meyve kisin olgunlastigi zaman toplanir. Yumusadiktan sonra iyice ezilir. Meyve eti tohumdan ayrilincaya kadar iyice su ile yikanir. Tohumlar gölge yerde kurutulur. Plastik torbada 4-5°C’de %50-60 nemde saklanir. Tohum tavasina 5-6 cm aralikla ekilir. Günes yanikligini önlemek amaci ile tava üzerine gölgeleme yapilir. Tavadaki çögürler sonbaharda yapragini döktükten sonra sökülür. Kazik kök kesilir. Asi parseline 70 x 30 cm aralikla sasirtilir.

29. 29 10.3. Trabzon Hurmasinin Çogaltilmasi: Asinin yapilmasi Asi kalemleri dinlenme döneminde alinir. 4-5°C’de saklanir. Asi parselindeki çögürlere T, yongali göz asilari, Dilcikli, yarma kalem asilari yapilir.

30. 30 11.1. Trabzon Hurmasi Bahçesi Kurulmasi: Yer, Çesit Bahçe Yerinin Seçimi: Sub (alt) tropik bölgede yetisir. Sicak-iliman iklimde de yetisebilir. Dallari çok gevrek oldugu için siddetli rüzgârli yer olmamalidir. Gerekirse servi ile rüzgâr kiran olusturulur. Orta agir, organik maddece zengin, pH=6.5-7.0, drenaji iyi, derin topragi sever. Taban suyu yüksek ise drenaj hendekleri açilir. Çesit Seçimi: Buruk olmayan, çekirdeksiz, sert etli, yola ve muhafazaya elverisli, turuncu-kirmizi renkli Erkenci, orta, geç mevsim çesitleri kullanilmasi Pazar dönemini uzatir.

31. 31 11.2. Trabzon Hurmasi Bahçesi Kurulmasi: Dikim 5 x 5, 6 x 6, 7 x 7, 8 x 8, 10 x 10 m 2.5 x 2.5 m Japonya’da Dikimden 5 yil sonra seyreltilir 5.0 x 2.5 m Dikimden 10 yil sonra tekrar seyreltilir: 5 x 5 m 1:8 tozlayici: esas çesit Tozlayici çesitler: Brunikel, Gailey, Mandarino, Mercatelli, Zenjimaru Dikim çukuru 40-60 cm derinlik ve genislikte açilir. Sonbaharda yaprak döküldükten sonra, ilkbaharda yaprak açana kadar Fidanliktan söküldügü derinlige dikilmelidir. Dikimde fidanin tepesi 60-70 cm’den kesilir. Herek dikilmeli, can suyu verilmelidir. Yaz aylari çok sicak ve kurak yerde malçlama zorunludur.

32. 32 12.1. Trabzon Hurmasi Bahçesinde Yillik Bakim Isleri: Toprak isleme, Sulama Toprak Isleme: Ilkbaharda toprak tava geldigi zaman sürülerek havalandirilir. Öncelikle yabanci ot kontrolu için yapilir. Örtüsüz isleme: Sulama suyunun kisitli oldugu yerde uygulanir. Örtülü isleme: Hava oransal neminin az oldugu yerde uygulanir. Sulama: Kumlu toprak, killi toprak göre daha sik sulanir. D.kaki kökleri sürekli nemli toprakta hassastir. Sürgün gelismesinin oldugu ilkbahar ve sonbaharda sulama önemlidir. Yetersiz veya asiri sulama meyve dökümüne neden olur. Iyi drenaj saglanirsa asiri toprak nemine dayanir. Düzensiz sulama meyve çatlamasina neden olur. Sonbahar ve kis aylari kurak geçer ise uzun aralikla sulama yapilmalidir. Karik, alttan yagmurlama, düsük basinçli sulama kullanilmasina ragmen damla sulama tercih edilmelidir.

33. 33 12.2. Trabzon Hurmasi Bahçesinde Yillik Bakim Isleri: Gübreleme Öncelikle yaprak analizi yapilmalidir. Ilkbaharda olusan bir yasli meyvesiz sürgünlerin ortasindaki bes aylik yapraklardan agustos ayinda alinir. Referans degerler (%): N:2.22-3.15, P:0.11-0.16, K:1.47-3.86, Ca:0.92-2.78, Mg:0.22-0.77 Azot: Iyi gelisme ve çiçek olusumunun artirilmasi için gereklidir. 1/3’ü erken ilkbaharda, 1/3’ü nisan-mayista, 1/3’ü haziranda verilir. Agacin taç izdüsümüne verilip topraga karistirilir. Sulama yapilir. Asiri N ile gübreleme, asiri sürgün gelisimine, çiçek ve meyve dökümüne neden olur.

34. 34 12.2. Trabzon Hurmasi Bahçesinde Yillik Bakim Isleri: Gübreleme (devam) Fosfor: Çiçeklenme, meyve tutumu, meyvenin renklenmesinin artirilmasi, kök gelismesi üzerine etkilidir. Kasim-aralikta verilir. Taç izdüsümüne, kilcal köklere kadar derinlikte asilan çukura çiftlik gübresi ile birlikte verilir; toprakla örtülür. Potasyum: Meyve kalitesi, iriligi üzerine dogrudan etkilidir. Eksikliginde meyveler dökülür, çatlar. Kasim-aralikta, fosfor ile birlikte verilir. Magnezyum: Eksikligi yüksek pH, organik maddece fakir, kireçli, asiri K bulunduran toprakta görülür. Eksikliginde meyveli dallardaki yasli yapraklarin damar arasi sararir. Genellikle sürgünün dip yapraklarinda görülür.

35. 35 12.3. Trabzon Hurmasi Bahçesinde Yillik Bakim Isleri: Budama Dikimden sonraki ilk üç yilda sekil budamasi yapilir. Degisik doruk dalli, palmet, goble, telli terbiye sistemleri uygulanir. Degisik doruk dalli sistemde: Birinci yilin sonunda fidanin tepesi 70 cm’den kesilir. Ikinci yil mayis-haziranda gövde üzerinde 45-60° açi yapan, düzenli dagilmis 3-5 sürgün ana dallari olusturmak üzere seçilir. Ikinci yilin sonunda doruk dalin uzunlugunun 2/3’ü geriye budanir. Ana dallar güçlerine göre 40-45 cm uzunluk kalacak seklide disa bakan göz üzerinden kesilir. Üçüncü yilda doruk dal, ana dallarin gelisimini artirmak amaci ile geriye budanir. Taç sekli verildikten sonra her yil düzenli budama yapilmasi gerekir. Çok zayif ince, birbirini engelleyen, asiri büyüyen, hasta ve yarili dallar kisin kesilir. Verimin çok oldugu yilda her meyve dalinda bir meyve birakilacak sekilde seyreltme elle yapilir.

36. 36 12.4. Trabzon Hurmasi Bahçesinde Yillik Bakim Isleri: Hastaliklar Antraknoz (Gloesporium kaki, Colletotrichum gloeosporioides): Mantar. Sürgün ve meyvede etkilidir. Fuyu ve Izu çok hassas, Atago dayaniklidir. Etkilenen meyve erken olgunlasip dökülür. Gri küf (Botrytis cinerae): Mantar. Genç yaprakta leke olusturacak sekilde etkilidir. Bakteriyel yaniklik (Pseudomonas syringae): Bakteri. Yaprak üzerimde nokta seklinde leke olusturur. Yapragin altinda ve sapinda kararma görülür. Ilerleyen dönemde sürgün yanmis gibi kararir. Soguk ve nemli hava hastaligin ilerlemesi için uygun sart saglar. Kök kanseri (Agrobacterium tumefaciens)

37. 37 12.5. Trabzon Hurmasi Bahçesinde Yillik Bakim Isleri: Zararlilar Akdeniz meyve sinegi (Ceratitis capitata): Kisi toprakta pupa döneminde geçirir. Ilkbahar sonu ya da yaz basinda ergin olarak çikar. Yumurtasini meyve içerisine birakir. Larvalar meyvede beslenerek gelisimini tamamlar. Toprak altinda pupa olur. Yumurtanin birakildigi yerde meyvede yumusama ve çöküntü olur. Sonra burada kahverengi leke olusur. Lekenin etrafi açik renk alir. Trabzon hurmasi meyve güvesi (Stathmopoda masinissa): larvasi göz, sürgün, meyvede zara yapar. Yumurtalarini yaz basinda meyvenin sap ve kaliksi üzerine birakir. Larvalar meyve içerisine girer. Meyvenin erken olgunlasmasina ve dökülmesine neden olur. Turunçgil unlu biti (Pseudococcus citri) Kosnil (Coccus hesperidum) Trips (Heliothrips haemorrhoidalis)

38. 38 13. Trabzon Hurmasinin Derimi (Hasadi) Eylül sonu-kasim ortasi Meyve kabugunun yesil rengi kaybolup çeside özgü rengi aldigi zaman, meyve eti sertken, agaç olumunda toplanir. Tadi buruk olan çesitte meyve yumusayincaya kadar agaç üzerinde bekletilebilir. Meyveler en az iki defada toplanir. Erken toplanan meyve bekletme sirasinda yeme olumuna ulasmadan, yumusamadan burusur. Meyve sapi uzun ise çanak yapraklarin üzerinden makasla kesilir. Çanak yapraksiz meyveler yumusama sirasinda çürüyebilir. Meyve sapi kisa ise meyve elle dikkatlice koparilir. Meyve zedelenmemesi için yavasça toplama kabina (viyol) konur. Paketleme yerine dikkatlice tasinir.

39. 39 14. Trabzon Hurmasinin Meyvesinin Ambalajlanmasi ve Muhafazasi Ambalajlama Derimden sonra meyveler irilik, renk, sekil yönünden boylanir. I.sinif: Bir örnek meyveler II.sinif: Böcek zarari olmayan, lekesiz, özürsüz diger meyveler Tahta veya plastik kasa kullanilir. Meyveler kasaya tek tek kagida sarilarak veya viyole yerlestirilerek bir sira dizilir. Muhafaza Meyve -1.1 ile 0°C’de %85-90 hava oransal neminde 2-3 ay saklanabilir. Japonya’da Fuyu meyveleri tek tek 0.06 mm kalinligindaki plastik torbaya yerlestirilerek 0°C’de 5 ay saklanabilmistir. Torba içerisinde %5-10 CO2, %5 O2, %100 nem içeren degistirilmis atmosfer olusmustur.

40. 40 15. Trabzon Hurmasinda Verim Çesitler degisik yasta verime yatar. Dikimden sonra Fuyu 2 yilda, Hachiya 4 yilda verime yatar. Tam verim döneminde 40-60 kg/agaç verim alinabilir.

41. 41 Trabzon Hurmasinda Pazarlama Buruk olmayan ve meyve eti sertken yenebilen çesitler toplandiktan sonra hemen pazarlanabilir. Buruk olan çesitler yumusamasi ve buruklugun ortadan kalmasi amaci ile: Agaç üzerinde bekletilebilir. 21°C’de 2-3 hafta bekletilir. Etilen çikartan elma, armut ile birlikte plastik torbada bekletilir. Tümü ayni agaç olumunda olan meyveler 500 ppm ethrel (=ethephon=etilen) çözeltisine 2 dakika daldirildiktan sonra 2-3 gün bekletilir. Meyveler sarimsi-yesil renkte toplanip CO2 ile uygulama yapilir. Japonya ve Israil’de kullanilan yöntemdir. Meyveler sarimsi-yesil renkte toplanip %2’lik kireçli suda bes gün bekletilir. Buruk çesitler yakin pazara yumusatildiktan sonra gönderilir. Buruk çesitler uzak pazara meyve sert halde iken kagida sarilip kasaya tek sirali dizilerek gönderilir.