METODY BADAWCZE Podstawowe informacje
PAPI (Paper and Pencil Interview) Ankieta audytoryjna Ankieta pocztowa, CAWI (Computer Assisted Web Interview) CATI (Computer Assisted Telephone Interview) Obserwacja Wywiad biograficzny IDI (Individual In-Depth Interview) FGI (Focus Group Interview) Rzetelność a trafność badania
Przydatne przy opisywaniu cech większej populacji (pozwala na objęcie badaniem dużych zbiorowości) Bardzo wysoka standaryzacja (wyższa rzetelność) Brak kontekstu (duża przekrojowość prowadzi do spłycenia konkretnego problemu) Sztuczność sytuacji i ryzyko pojawienia się artefaktu Mocne i słabe strony b. ilościowych
Przydatne przy opisywaniu konkretnych przypadków (wyższa trafność) Minimalizacja ryzyka pojawienia się artefaktu Silnie ograniczają możliwości analizy statystycznej uzyskanych danych Wymagają dużego zaangażowania badacza Mocne i słabe strony b. jakościowych
Etapy procesu badawczego • Wstępne sformułowanie problemu • Eksplikacja problematyki badawczej • Operacjonalizacja problematyki badawczej • Przygotowanie narzędzi badawczych • Pilotaż badań • Dobór próby • Realizacja badania
Etapy procesu badawczego c.d. • Weryfikacja zebranego materiału • Wstępne grupowanie materiału • Analiza materiału empirycznego • Testowanie hipotez i uogólnianie wyników • Pisanie raportu końcowego
Wstępne sformułowanie problemu • Wyraźne określenie paradygmatu teoretycznego (T. Kuhn, 1962) • Charakter problemu badawczego określa metodę badawczą • Wybór metody badawczej określa rodzaj analizy materiału empirycznego • Triangularyzacja
Eksplikacja problematyki • Wyjaśnienie i uszczegółowienie problematyki badawczej, zwykle poprzez zadanie szeregu pytań problemowych • Wybór i uzasadnienie hipotez badawczych • Hipoteza – przypuszczenie co do kierunku i siły nieoczywistego związku pomiędzy zmienną niezależną i zależną • Owo przypuszczenie wynika z przyjętego modelu teoretycznego
Operacjonalizaca problematyki • Wyrażenie pojęć i terminów teoretycznych (użytych w eksplikacji a wynikających z przyjętego modelu teoretycznego) w kategoriach operacyjnych • Pojęcie→Zmienne → Wartości → Wskaźniki • Pytania w narzędziu badawczym odnoszą się do wskaźników!!!
Przygotowanie narzędzia • Powinno zawierać wszystkie pytania, jakie z problematyki badawczej wynikają i żadnego, które nie wynika z tej problematyki • Test istotności pytań kwestionariuszowych: • Dlaczego zadaje się takie pytanie? • Dlaczego jest ono tak sformułowane? • Jaka jest jego wartość wskaźnikowa? • Jakie można uzyskać na nie odpowiedzi? • Dlaczego jest w tym miejscu kwestionariusza? • Jak będą analizowane odpowiedzi na to pytanie?
Błędy w formułowaniu pytań • Logiczne: • podwójna treść • kategoryzacja problemów trudnych do „zamknięcia” • brak układu odniesienia (gdzie, kto, kiedy, co) • nieokreślone rozszerzenie zupełności • nierozłączna lista alternatyw • Merytoryczne • Sytuacyjne • Techniczne
Rodzaje pytań • Otwarte • Zamknięte: • alternatywa (wybór pomiędzy dwoma) • dyzjunkcja (tylko jedna spośród wielu) • koniunkcja (kilka spośród wielu) • rangowanie • skala (jednobiegunowa, dwubiegunowa) • dyferencjał semantyczny
Dobór próby • Dobór próby ze względu na występujące w hipotezach zmienne niezależne – ich rozkład jest na ogół znany lub łatwy do określenia (przy próbie rzędu 1000-1500 respondentów możliwa kontrola zaledwie trzech zmiennych niezależnych) • Badania ilościowe - dobór: • losowy • systematyczny • warstwowy • Badania jakościowe – dobór: • celowy (arbitralny) • wg metody kuli śnieżnej
Pilotaż • Ocena poprawności doboru metody • Poprawność operacjonalizacji • Wartość przyjętych wskaźników • Jednoznaczność empiryczna pojęć • Ocena poprawności narzędzia • Czas trwania wywiadu • Poprawność i zrozumiałość pytań • Zamknięcie niektórych pytań otwartych • Ocena wiarygodności odpowiedzi
Tabele jednodzielcze: rozkład częstości Tabele dwudzielcze: współczynniki korelacyjne dla próby Tabele wielodzielcze Typologie Wyodrębnianie i opis przypadków szczególnych Analiza materiału empirycznego
Testowanie hipotez • Estymacja wyników z próby na populację • Weryfikacja hipotez • Zawsze ma charakter jakościowy – stanowi przejście od zależności ilościowych i liczb do stosunków jakościowych: pojęć, twierdzeń, uogólnień
Raport końcowy z badań • Na które pytania uzyskano zadawalające odpowiedzi? • Które pytania należy przeformułować, uszczegółowić? • Które hipotezy zostały sprawdzone? • Jaka jest moc argumentów „za” i „przeciw” hipotezom? • Jakie nowe fakty poznano dzięki badaniom? • Jakie pojawiły się nowe, nieznane wcześniej pytania, wątpliwości i hipotezy?
Literatura przedmiotu • Babbie E., Badania społeczne w praktyce, Warszawa 2004, • Frankfort-Nachmias Ch., Nachmias D., Metody badawcze w naukach społecznych, Poznań 2001, • Gruszczyński L., Kwestionariusze w socjologii. Budowa narzędzi surveyowych, Katowice 2003, • Maison D., Zogniskowane wywiady gupowe. Focus group, Warszawa 2001, • Badania empiryczne w socjologii. Wybór tekstów, (red.) M. Malikowski, M. Niezgoda, Tyczyn 1997, • Oppenheim A., Kwestionariusze, wywiady, pomiary postaw, Poznań 2004, • Sawiński Z., Sztabiński P., Sztabiński F., Podręcznik ankietera, Warszawa 2000,
Użyteczne linki internetowe • QB: http://qb.soc.surrey.ac.uk/ • ESS: http://www.europeansocialsurvey.org/ • ISSP: http://www.issp.org/ • PGSS: http://pgss.iss.uw.edu.pl/ • CBOS: http://www.cbos.com.pl/PL/cbos_pl.shtml • SPSS: http://www.spss.pl/ • StatSoft: http://www.statsoft.pl/ • SI: http://www.statisticalinnovations.com/
