1. Docent www.vankoldam.com • Mr. Eppo van Koldam • P.t. docent Hanzehogeschool sinds 1983 • Docent in vakken: Inleiding recht, Staatsrecht, Europees recht, Bestuursrecht en Privaatrecht • Hoofdfunctie: projectadviseur gemeente Haren (van 1996-2011 gemeentesecretaris en directeur bestuursdienst) • Thuis bereikbaar via tel. 050-5346596 • E-MAIL: e.m.van.koldam@pl.hanze.nl en eppo@vankoldam.com

2. Info op BlackBoard Werkwijze: zelfwerkzaamheid onder begeleiding docent Literatuur Beschikbaarheid docent

3. Systeem van het recht Rechtsbron Interpretatie Objectief recht Rechtsfeit Subjectief recht

4. Rechtsfeiten • Rechtsfeiten zijn alle rechtens relevante feiten. • Door een rechtsfeit verandert er iets in de wereld van het recht: er ontstaat een subjectief recht wat er eerst niet was, er gaat een subjectief recht te niet of er ontstaat een verplichting. • Door een rechtsfeit “daalt het objectieve recht op aarde neer” en wordt het objectieve recht vertaald naar subjectieve rechten. • Rechtshandeling is een rechtsfeit met beoogd rechtsgevolg

5. Schema rechtsfeiten

6. Ontstaan verbintenis • Uit overeenkomst • Uit de wet • Onrechtmatige daad • Rechtmatige daad

7. Onrechtmatige daad (6:162 BW) • Onrechtmatigheid • Toerekenbaarheid • Schade • Causaal verband • Relativiteit Artikel 6:162

8. Onrechtmatigheid • Inbreuk op het recht van een ander • Absoluut recht (ook de persoonlijkheidsrechten) • Huur en pacht • Strijd met wettelijke plicht (kan ok een nalaten zijn) • Ongeschreven fatsoensnormen

9. Toerekenbaarheid • Schuld (in de zin van verwijtbaarheid) • Op basis van de verkeersopvattingen • Het gaat om de toerekenbaarheid van zelf gepleegde daad • RechtvaardigingsgrondenNoodtoestand, Toestemming en Ambtelijk bevel • Bijzondere vormen: • Risicoaansprakelijkheid • Omgekeerde bewijslast

10. Overige punten • Schade • Causaal verband • Relativiteit (speelt vooral bij schending wettelijke norm; tandartsenarrest) • Verhouding tot wanprestatie (gedraging kan naast wanprestatie ook onrechtmatige daad opleveren) • Vormen van schadevergoeding • geld • verbod, gebod en bevel Artikel 6:163

11. Aansprakelijkheid voor daden kinderen • Doorgaans risicoaansprakelijkheid • Ouders voor kinderen <14 • Kind moet wel onrechtmatig handelen • Alleen bij doen • Ouders kinderen 14 +15 • Schuldaansprakelijkheid met omgekeerde bewijslast

12. Aansprakelijkheid voor kinderen Tot 14 jaar Art. 6:169 lid 1 BW Van 14 en 15 jaar Art. 169 lid 2 BW • Doen van kind • Toerekenbaar aan kind indien • niet belet door art. 6:164 BW • - zogeheten fout van kind • voldoende toezicht? •  omkering bewijslast Kind is NIET aansprakelijk Aansprakelijkheid kind ex art. 6:162 BW Ouder / voogd

13. Aansprakelijkheid voor ondergeschikten • Ondergeschikte moet zelf ook onrechtmatige daad plegen • Kans op fout vergroot • Zeggenschap werkgever • Aansprakelijkheid daden buiten werktijd • Hoofdelijke aansprakelijkheid • Regres werknemer op werkgever

14. Aansprakelijkheid voor opstallen en dieren • Aansprakelijkheid voor bezitter opstal; bij gebruik opstal voor bedrijf voor degene die bedrijf uitoefent • Aansprakelijkheid voor eigenaar dier (bij bedrijf, etc.) • Tenzij-regel • Bij ophitsing dier is eigenaar ook aansprakelijk met regres op ophitser.