1 / 38

ZABURZENIA W ROZWOJU PERCEPCYJNO-MOTORYCZNYM. DEFICYTY ROZWOJOWE. POJĘCIE DYSLEKSJI I DYSGRAFII.

ZABURZENIA W ROZWOJU PERCEPCYJNO-MOTORYCZNYM. DEFICYTY ROZWOJOWE. POJĘCIE DYSLEKSJI I DYSGRAFII. Opracowała: Monika Haligowska. ZABURZENIA FUNKCJI PERCEPCYJNO-MOTORYCZNYCH niekorzystnie wpływają na naukę czytania i pisania, a konsekwencji na zdobywanie wiedzy.

finian
Télécharger la présentation

ZABURZENIA W ROZWOJU PERCEPCYJNO-MOTORYCZNYM. DEFICYTY ROZWOJOWE. POJĘCIE DYSLEKSJI I DYSGRAFII.

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author. Content is provided to you AS IS for your information and personal use only. Download presentation by click this link. While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server. During download, if you can't get a presentation, the file might be deleted by the publisher.

E N D

Presentation Transcript


  1. ZABURZENIA W ROZWOJU PERCEPCYJNO-MOTORYCZNYM. DEFICYTY ROZWOJOWE. POJĘCIE DYSLEKSJI I DYSGRAFII. Opracowała: Monika Haligowska

  2. ZABURZENIA FUNKCJI PERCEPCYJNO-MOTORYCZNYCH niekorzystnie wpływają na naukę czytania i pisania, a konsekwencji na zdobywanie wiedzy. Trudności w pisaniu, czytaniu oraz innych czynnościach szkolnych Halina Spionekwyjaśnia w aspekcie zaburzeń psychoruchowego rozwoju dziecka. Proponuje nazywać dysleksją oraz dysgrafią wyłącznie takie trudności w czytaniu i pisaniu, które są spowodowane deficytami w rozwoju funkcji percepcyjno-motorycznych, obliczanymi w stosunku do wieku dziecka, a ocenianymi również do jego ogólnego poziomu umysłowego. (Spionek, 1973)

  3. ZABURZENIA FUNKCJI PERCEPCYJNO-MOTORYCZNYCH • Objawy trudności w nauce czytania i pisania zależą • od rodzaju zaburzonych funkcji: wzrokowych, słuchowych • bądź kinestetyczno – ruchowych. • Zakłócenia rozwoju każdej pojedynczej funkcji w odmienny • sposób rzutują na naukę czytania i pisania. • Podstawowe funkcje percepcyjno-motoryczne stanowią • podłoże bardzo wielu procesów poznawczych i innych • funkcji, dlatego trudności w nauce czytania i pisania często • współwystępują z innymi trudnościami w nauce.

  4. DEFICYTY ROZWOJOWE • inaczej dysfunkcje, parcjalne lub fragmentaryczne zaburzenia rozwoju psychomotorycznego (m.in. funkcji wzroku, słuchu, mowy, ruchowo – kinestetycznych); • opóźnienie rozwoju psychomotorycznego, • wolniejsze tempo rozwoju określonych funkcji. • Parcjalne zaburzenia rozwoju psychomotorycznego • obejmują większy obszar czynności, np. motoryki, rozwoju • mowy. • Fragmentaryczne zaburzenia rozwoju psychomotorycznego • obejmują mniejszy obszar czynności, np. tylko motoryki rąk • lub tylko mowy czynnej.

  5. DEFINICJA opublikowana przez Towarzystwo Dysleksji im. Ortona (USA) (1994r.) – cd. Trudności te nie są wynikiem ogólnego zaburzenia rozwoju, ani zaburzeń sensorycznych. Dysleksja manifestuje się różnorodnymi trudnościami w odniesieniu do różnych form komunikacji językowej, często oprócz trudności w czytaniu, dodatkowo pojawiają się poważne trudności w opanowaniu czynności pisania i poprawnej pisowni”. ( Bogdanowicz, 1996, s. 35 ).

  6. DYSLEKSJA DEFINICJA opublikowana przez Towarzystwo Dysleksji im. Ortona (USA) (1994r.) „Dysleksja jest jednym z wielu różnych rodzajów trudności w uczeniu się. Jest specyficznym zaburzeniem o podłożu językowym, uwarunkowanym konstytucjonalnie. Charakteryzuje się trudnościami w dekodowaniu pojedynczych słów, co najczęściej odzwierciedla niewystarczające zdolności przetwarzania fonologicznego. Trudności w dekodowaniu pojedynczych słów są zazwyczaj niewspółmierne do wieku życia oraz innych zdolności poznawczych i umiejętności szkolnych.

  7. Definicja DYSLEKSJI ROZWOJOWEJ obowiązująca w Polsce: „to specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu u dzieci o prawidłowym rozwoju intelektualnym, u których współwystępują zaburzenia funkcji percepcyjno – motorycznych, zaangażowanych w proces nabywania tych umiejętności. Bywają one również określane jako mikrodysfunkcje czy też fragmentaryczne zaburzenia lub deficyty rozwojowe” ( H. Spionek, 1965 ).

  8. SPECYFICZNE TRUDNOŚCI W UCZENIU SIĘ • Zakłócenia funkcji percepcyjno-motorycznych i ich integracji wywołują specyficzne trudności w opanowaniu umiejętności czytania i pisania. • Dla wyróżnienia rodzaju poszczególnych trudności używa się następujących określeń w ramach szerokiego rozumienia terminu „DYSLEKSJA” (DYSLEKSJA ROZWOJOWA) • DYSLEKSJA • DYSORTOGRIAFIA • DYSGRAFIA • Zakres ww. trudności może byćwąski, gdy dotyczy tylkojednej funkcji uczestniczącej w procesie czytania i pisanialubszeroki, • gdy dotyczykilku funkcji jednocześnie.

  9. SPECYFICZNE TRUDNOŚCI W UCZENIU SIĘ: • DYSLEKSJA ROZWOJOWA: • DYSLEKSJA: specyficzne trudności w nauce czytania, • którym często towarzyszą trudności w pisaniu. • DYSORTOGRAFIA: specyficzne trudności w komunikowaniu • się za pomocą pisma, zwł. z opanowaniem zasad • poprawnego pisania (częste błędy ortograficzne). • DYSGRAFIA: trudności w opanowaniu właściwego • poziomu graficznego (czytelnego, kształtnego) pisma. • DYSKALKULIA: • zaburzenie w nauce liczenia u dzieci w normie intelektualnej. • (Bogdanowicz, Jaklewicz, 2000; Mihilewicz za 2001: Sillamy, 1994)

  10. Dysleksja rozwojowa występuje u ok.10 - 15% populacji, z czego poważniejsze przypadki, to 2 - 4%. Dyskalkulia jest zjawiskiem o wiele rzadszym - dotyka od 3%- 7% ogółu. (Bogdanowicz, 2000)

  11. Bezpośrednią przyczyną trudności o charakterze dyslektycznym jest nieharmonijny rozwój psychomotoryczny dziecka, tj. niektóre jego funkcje rozwijają się dobrze lub bardzo dobrze, a inne z wyjątkowym opóźnieniem - głównie te, które biorą udział w czytaniu i pisaniu oraz ich współdziałania.

  12. Zaburzenia funkcji percepcyjno – ruchowych mogą dotyczyć: • percepcji wzrokowej, • percepcji słuchowej, • funkcji językowych, • motoryki ( małej i dużej) • integracji ww. procesów, • pamięci słuchowej, wzrokowej, ruchowej, • lateralizacji, • orientacji w schemacie ciała, kierunkach i przestrzeni • (J. Mickiewicz, 2002).

  13. WCZESNE ROZPOZNAWANIE MOŻLIWOŚCI WYSTĄPIENIA SPECYFICZNYCH TRUDNOŚCI W UCZENIU SIĘ • Ryzyko dysleksji • termin stosowany wobec: • młodszych dzieci wykazujących wybiórcze zaburzenia • w rozwoju psychoruchowym, które mogą warunkować • wystąpienie specyficznych trudności w czytaniu i pisaniu; • uczniów, którzy napotykają na pierwsze, ale nasilone • trudności w nauce – pomimo inteligencji w normie, dobrze • funkcjonujących narządów zmysłu, właściwej opieki • wychowawczej i dydaktycznej w domu i szkole; • (Bogdanowicz, 2002, s.43)

  14. Skala Ryzyka Dysleksji (SDR) autorstwa M. Bogdanowicz – narzędzie przesiewowe przydatne w praktyce pedagogicznej do wczesnego rozpoznawania możliwości wystąpienia specyficznych trudności w uczeniu się – dysleksji rozwojowej poprzez wykrywanie jej symptomów. • (Bogdanowicz, 2002, s. 96) • Z pomocą specjalistów dzieci ryzyka dysleksji powinny wyrównać opóźnienia rozwojowe jeszcze przed podjęciem nauki w szkole. • Skuteczność interwencji jest zależna od tego, • jak szybko zidentyfikujemy problem. • Dziecko ryzyka dysleksji nie musi stać się uczniem dyslektycznym.

  15. RYZYKIEM DYSLEKSJI • są obciążone dzieci: • w rodzinach których występowały podobne • zaburzenia, • pochodzące z nieprawidłowej ciąży • oraz porodu, • te, które wykazują wszelkie opóźnienia • rozwoju. • (Bogdanowicz, Jaklewicz, 2000)

  16. SYMPTOMATOLOGIA RYZYKA / DYSLEKSJI ROZWOJOWEJ • Lista objawów wskazujących na niepokojące dysharmonie rozwoju. • WIEK NIEMOWLĘCY I PONIEMOWLĘCY • opóźnienie w rozwoju mowy i rozwoju ruchowym: późniejsze wypowiadanie prostych i złożonych słów, zdań, • słabo lub w ogóle raczkują, późno zaczynają chodzić, biegać, • mają trudności z utrzymaniem równowagi, • czasem stwierdza się u nich obniżony tonus mięśniowy, • mało zręczne manualnie, nieporadne w samoobsłudze, np. myciu • rąk, ubieraniu się, jedzeniu łyżką; nie próbują same rysować,

  17. WIEK PRZEDSZKOLNY: 3 – 5 lat • mała sprawność ruchowa: słabo biega, trudności z utrzymaniem • równowagi, niezdarne w ruchach, źle funkcjonuje w zabawach • ruchowych; • mała sprawność ruchowa rąk: niechęć do czynności • samoobsługowych, np. zapinania guzików, sznurowania butów; • źle trzyma ołówek, za mocno / za słabo go naciska podczas • rysowania; • słaba koordynacja wzrokowo – ruchowa: trudność sprawia mu • budowanie z klocków, niechętnie rysuje, nie umie narysować koła • jako 3- latek, kwadratu i krzyża jako 4- latek, trójkąta jako 5- latek; • opóźniony rozwój lateralizacji: brak przejawów preferencji jednej • ręki;

  18. WIEK PRZEDSZKOLNY: 3 – 5 lat • zaburzenia rozwoju spostrzegania wzrokowego i pamięci • wzrokowej ; przejawy: nieporadność w rysowaniu (rysunki bogate • treściowo, ale prymitywne w formie), trudności w składaniu • puzzli, wykonywaniu układanek; • opóźniony rozwój mowy, nieprawidłowa artykulacja wielu głosek, • trudności z wypowiadaniem złożonych wyrazów, budowaniem • wypowiedzi, z zapamiętywaniem nazw, wydłużony okres • posługiwania się neologizmami, zniekształcanie nazw • przez używanie niewłaściwych przedrostków; • można u nich rozpoznać niektóre pierwotne odruchy wrodzone, • które nie zanikają / nie ulegają przekształceniu; ich obecność • wskazuje na niedojrzałość CUN;

  19. KLASA „O”: 6 -7 lat • obniżona sprawność ruchowa: słabo biega, skacze, trudności • z uczeniem się jazy na nartach, rzucaniem/chwytaniem piłki; • trudności z wykonywaniem precyzyjnych ruchów w zakresie • samoobsługi, np. używaniem nożyczek, widelca; • opóźnienie rozwoju lateralizacji: nadal jest oburęczne; • opóźnienie orientacji w schemacie ciała i przestrzeni – ma • trudności ze wskazywaniem na sobie części ciała (prawe – lewe); • nie umie określić kierunku na prawo i na lewo od siebie • (np. droga na prawo, drzwi na lewo); • trudności z rysowaniem rombu, odtwarzaniem złożonych figur • geometrycznych, rysowaniem szlaczków;

  20. KLASA „O”: 6 -7 lat • trudności z wyróżnianiem elementów z całości, z ich łączeniem, • z wyodrębnianiem szczegółów różniących dwa obrazki, • z odróżnianiem kształtów: podobnych (np. figur geometrycznych, • liter: m – n), identycznych, ale inaczej położonych w przestrzeni • (np. liter p-g-b-d); • trudności z poprawnym używaniem wyrażeń przyimkowych • wyrażających stosunki przestrzenne (nad – pod, za – przed); • wadliwa wymowa, przekręcanie trudnych wyrazów (np. sosa • lub szosza), błędy gramatyczne;

  21. KLASA „O”: 6 -7 lat • trudności z zapamiętywaniem wiersza, piosenki, więcej niż • jednego polecenia w tym samym czasie; trudność • z zapamiętaniem nazw, mylenie nazw zbliżonych fonetycznie; • trudności z zapamiętaniem dni tygodnia, pór roku, kolejnych • posiłków, szeregów cyfr; • trudności w różnicowaniu głosek podobnych (np. z-s, b-p, k-g) – • zaburzenia słuchu fonemowego; trudności z wydzielaniem sylab • i głosek ze słów, ich syntetyzowaniem – zaburzenia analizy i syntez • głoskowej i sylabowej; • trudności w orientacji w czasie, np. określaniu pory roku, dnia, • godziny na zegarze;

  22. KLASA „O”: 6 -7 lat • trudności w nauce czytania: czyta bardzo wolno, głoskuje, nie • zawsze dokonuje poprawnej, wtórnej syntezy, przekręca wyrazy; • nie rozumie przeczytanego tekstu; • pierwsze próby pisania: częste pisanie liter i cyfr zwierciadlanie • oraz odwzorowywanie wyrazów, zapisując je od strony prawej • do lewej; • Współwystępowanie wielu ww. symptomów u dziecka • pozwala z większą pewnością przypuszczać, • że mamy do czynienia z dzieckiem „ryzyka dysleksji”.

  23. WIEK SZKOLNY: I – III klasa • mała sprawność ruchowa całego ciała: trudności z nauczeniem • się jeździć na 2- kołowym rowerze, wrotkach, łyżwach, nartach; • obniżona sprawność ruchowa rąk: trudności w czynnościach • samoobsługowych związanych z ubieraniem się, jedzeniem itp.; • utrzymująca się oburęczność; • trudność z odróżnianiem prawej i lewej ręki, strony, określenia • położenia przedmiotów względem siebie; • trudności koordynacji wzrokowo – ruchowej (oko-ręka): brzydko, • niechętnie rysuje, pisze, nie mieści się w liniaturze, zagina „ośle • uszy”, zbyt mocno przyciska ołówek, długopis; ręka szybko się • męczy;

  24. WIEK SZKOLNY: I – III klasa • trudności z zapamiętywaniem (np. tabliczki mnożenia, wierszy), • zwł. sekwencji (nazw miesięcy, liter w alfabecie); • wadliwa wymowa, przekręcanie złożonych wyrazów, używanie • sformułowań niepoprawnych pod względem gramatycznym; • trudności z opanowaniem poprawnej pisowni związane z • opóźnieniem rozwoju spostrzegania wzrokowego i pamięci • wzrokowej: trudności z zapamiętaniem kształtu rzadziej • występujących liter, o skomplikowanej strukturze (F,H,Ł,G); • mylenie liter identycznych, ale inaczej położonych w przestrzeni; • popełnianie błędów podczas przepisywania tekstów;

  25. WIEK SZKOLNY: I – III klasa • trudności z opanowaniem poprawnej pisowni związane • z opóźnieniem rozwoju spostrzegania słuchowego dźwięków • mowy, pamięci słuchowej i mowy: mylenie liter odpowiadających • głoskom podobnym fonetycznie (np. z-s, w-f, d-t, k-g); trudności • z zapisywaniem zmiękczeń, mylenie głosek i-j, głosek nosowych • ą-om, ę-en, nagminne opuszczanie, dodawanie, przestawianie, • podwajanie liter i sylab; pisanie wyrazów bezsensownych; • nasilone trudności podczas pisania ze słuchu (dyktanda); • trudności w czytaniu: wolne tempo, prymitywna technika • (głoskowanie lub sylabizowanie z wtórną syntezą słowa), błędy, • powolne i słabe rozumienie tekstu;

  26. WIEK SZKOLNY: powyżej IV klasy • wolne tempo czytania, niechęć do czytania; • nieprawidłowa pisownia, liczne błędy ortograficzne; • trudności z zapamiętywaniem wierszy, terminów nazw, • np. miesięcy, dat, danych, numerów telefonu; przekręcanie • nazwisk i nazw, liczb wielocyfrowych; • trudności w przedmiotach szkolnych wymagających dobrej • percepcji wzrokowej, przestrzennej i pamięci wzrokowej: geografii – zła orientacja na mapie, geometrii – rysunek uproszczony, • schematyczny, chemii – łańcuchy reakcji chemicznych; • trudności w przedmiotach szkolnych wymagających dobrej • percepcji i pamięci słuchowej dźwięków mowy: trudności • w opanowaniu języków obcych, biologia – opanowanie • terminologii, historia – zapamiętywanie nazwisk, nazw;

  27. SYMPTOMY DYSLEKSJI W CZYTANIU • wolne tempo czytania, • słaba technika czytania: przedłużony etap głoskowania, • znaczna liczba błędów, charakterystyczny rodzaj błędów • (zależne od dysfunkcji, które są przyczyną tych trudności; • m.in. zmiana liter, opuszczanie liter, zmiana brzmienia, • nieprawidłowe odczytywanie całych wyrazów), • słabe rozumienie przeczytanego tekstu (nadmierna • koncentracja na technice obniża zrozumienie tekstu), • niechęć do czytania, zwłaszcza głośnego, • brak zróżnicowania głosek zbliżonych fonetycznie, • problem z zróżnicowaniem wyrazów podobnie brzmiących,

  28. SYMPTOMY DYSLEKSJI W CZYTANIU • gubienie lub dodawanie liter, zmiana ich kolejności podczas • czytania, • nieprawidłowe łączenie lub rozdzielanie wyrazów, • problemy z wymową bardziej złożonych i dłuższych wyrazów, • pomijanie przy czytaniu fragmentów tekstu lub ponowne • czytanie tego samego fragmentu, • czytanie bez modulacji głosu, z zastosowaniem intonacji • zdania oznajmującego, • rozpoznawanie napisów po cechach przypadkowych • (zgadywanie),

  29. WCZESNE SYMPTOMY DYSGRAFII: • nieprawidłowe, kurczowe trzymanie długopisu w ręce • zaginanie kartek, tzw. „ośle uszy” • unikanie zadań wymagających pisania lub malowania • problemy z odróżnieniem wielkich od małych liter • trudności w pisaniu w liniaturze • problemy z narysowaniem prostej linii • szybkie męczenie podczas pisania

  30. SYMPTOMY DYSGRAFII U DZIECKA W WIEKU SZKOLNYM • poziom graficzny pisma jest znacznie obniżony (nieczytelne • pismo) ; stan ten utrzymuje się długo, pomimo • wielokrotnego przepisywania tekstu i ćwiczeń, perswazji • i uwag o niestaranności; • niedokładność w odtwarzaniu kształtu litery (czasem brak • możliwości rozpoznania litery), literysą zdeformowane i brak • im pewnych elementów; niedopełnianie kształtu litery; • zmienia się położenie i kierunek liter w wyrazie, wyrazów • w zdaniu, pojawia się niewłaściwe zagęszczenie liter i ich • proporcji;

  31. SYMPTOMY DYSGRAFII U DZIECKA W WIEKU SZKOLNYM • mylenie liter podobnych (np.: b-d, l-ł-t); • nieprawidłowe połączenia liter lub jego brak; łączenie dwóch • liter w jedną; • pismo lustrzane; • niejednolity rozmiar liter; • mówienie na głos tego, co dziecko chce napisać; • niewłaściwe odstępy między wyrazami, brak podziału • na akapity, zmiana kierunku pochylenia wyrazów w tekście; • pomijanie istotnych elementów graficznych, takich jak • kropki, kreski i haczyki; • niejednolite pochylenia pisma; • trudności w rozplanowaniu graficznym tekstu na stronie;

  32. SYMPTOMY DYSGRAFII U MŁODZIEŻY I DOROSŁYCH • problemy z przelewaniem myśli na papier • trudności ze zrozumieniem tekstu pisanego • problemy z gramatyką i składnią • rozdźwięk między tym, co dana osoba jest w stanie napisać, • a tym, co rzeczywiście wie (przy sprawdzeniu ustnym) • (Sawa, 1997; Mickiewicz, 2002; Skorek, 2007; )

  33. Wykaz ww. objawów specyficznych trudności dzieci, u których występuje dysleksja rozwojowa pokazuje zmiany, jakie zachodzą wraz z wiekiem i kształceniem się dziecka. Uwidacznia się dynamika zmian objawów: pewne zaburzenia ustępują, np. od IV klasy często nie stwierdza się trudności w czytaniu, w pisaniu utrzymują się głównie błędy ortograficzne. Pojawiają się nowe symptomy i ich skutki, np. trudności w językach obcych. Jednoczesne występowanie wielu objawów wskazuje na zakłócenia rozwoju wielu funkcji i przyczynia się do nasilonych trudności szkolnych. (Bogdanowicz, Jaklewicz, 2000)

  34. DIAGNOZĘ DYSLEKSJI ROZWOJOWEJ • stawia się wówczas, gdy: • stwierdza się prawidłowy rozwój intelektualny (IQ w normie) • występują istotne opóźnienia rozwoju funkcji (słuchowo- • językowych, wzrokowo-przestrzennych, ruchowych • i integracji tych funkcji), stanowiących podstawę • do wykształcenia się umiejętności czytania i pisania • trudności w czytaniu i pisaniu objawiają się od początku • nauki szkolnej

  35. DIAGNOZA DYSLEKSJI ROZWOJOWEJ • jako specyficznych trudności w uczeniu się • ustala się, czy trudności w nauce czytania, w opanowaniu • poprawnej pisowni i poziomu graficznego pisma, występują • jednocześnie, czy w izolacji • o „specyficznych” trudnościach w uczeniu się czytania • i pisania orzeka się, gdy są one istotne: wyznacza się tu • granicę w postaci opóźnienia o 2 lata w stosunku do wieku • inteligencji, wieku życia (warunek ten nie jest powszechnie • akceptowany)

  36. DIAGNOZA DYSLEKSJI ROZWOJOWEJ • jako specyficznych trudności w uczeniu się – cd. • rozpoznanie stawia się w przypadku, gdy trudności nie wynikają • z zaniedbań środowiskowych lub dydaktycznych • NIE ROZPOZNAJE SIĘ DYSLEKSJI, • gdy trudności w czytaniu i pisaniu • są jedynie wynikiem złego funkcjonowania narządów • zmysłów (niedosłuch, wada wzroku) lub skutkiem schorzeń • neurologicznych (epilepsja, mózgowe porażenie dziecięce) • należą do zespołu symptomów inteligencji niższej niż • przeciętna, upośledzenia umysłowego • są jedynie wynikiem zaniedbań środowiskowych • lub dydaktycznych • (Bogdanowicz, Jaklewicz, 2000)

  37. LITERATURA: M. Bogdanowicz (1996). O dysleksji, czyli specyficznych trudnościach w czytaniu i pisaniu – odpowiedzi na pytania rodziców i nauczycieli. Lublin Wydawnictwo Popularnonaukowe Linea. M. Bogdanowicz (1996). Specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu u dzieci – nowa definicja i miejsce w klasyfikacjach międzynarodowych. Psychologia Wychowawcza nr1. M. Bogdanowicz, H. Jaklewicz (2000). Specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu (dysleksja rozwojowa) jako jednostka nozologiczna. Klinika Pediatryczna. Neurologia i Psychiatria Wieku Rozwojowego vol. 8 no 4. M. Bogdanowicz (2002). Ryzyko dysleksji. Problem i diagnozowanie. Gdańsk Harmonia. J. Mickiewicz (2002). Jedynka z ortografii? Rozpoznawanie dysleksji, dysortografii i dysgrafii w starszym wieku szkolnym. Toruń Dom Organizatora.

  38. S. Mihilewicz (2001). Specyficzne trudności w uczeniu się matematyki – dyskalkulia rozwojowa w: (red.) S. Mihilewicz. Dziecko z trudnościami w rozwoju. Kraków Impuls. • B. Sawa (1997). Jeżeli dziecko źle czyta i pisze. Warszawa WSiP. • E.M. Skorek (red.) (2007). Terapia pedagogiczna. Tom I. Zaburzenia rozwoju psychoruchowego dzieci. Kraków IMPULS. • H. Spionek (1965). Zaburzenia psychoruchowego rozwoju dziecka.Warszawa PWN. • H. Spionek (1973). Zaburzenia rozwoju uczniów a niepowodzenia szkolne. Warszawa PWN.

More Related