Yaşlılık Döneminde Depresyon - PowerPoint PPT Presentation

ya l l k d neminde depresyon n.
Download
Skip this Video
Loading SlideShow in 5 Seconds..
Yaşlılık Döneminde Depresyon PowerPoint Presentation
Download Presentation
Yaşlılık Döneminde Depresyon

play fullscreen
1 / 38
Yaşlılık Döneminde Depresyon
672 Views
Download Presentation
mitch
Download Presentation

Yaşlılık Döneminde Depresyon

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - E N D - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Presentation Transcript

  1. Yaşlılık Döneminde Depresyon Dr. Özlem Erden Aki Hacettepe Üniversitesi Psikiyatri AD

  2. Sunum akışı • Depresyon tanımı • Yaşlılık depresyonunun özellikleri • Epidemiyoloji • Ayırıcı tanı • Prognoz • Tedavi

  3. Yaşlı ve üzgün olmak doğal mıdır? hayır evet

  4. Yaşlılarda depresyon tanısının konulmasında engeller • Toplumdaki önyargılar • “Yaşlılığın normal sonucu” • Sağlık çalışanlarında önyargılar • Yaşlı bireylerin önyargıları: utanma ve korku • Yaşlıların tıbbi hizmete ulaşamaması • Maskeleyen tıbbi sorunlar • Atipik görünüm: • Yaşlılık depresyonuna özgü belirti örüntüsü

  5. Depresyon için risk faktörleri • Madde kullanımı • Duyu kusurları (görme, işitme azlığı) • Geçmiş depresyon öyküsü • Ailede depresyon öyküsü • Ciddi tıbbi hastalık tanısı • Çevre değişikliği • Kayıplar: • Emeklilik • Rol kaybı (iş, aile, arkadaş) • Aile üyesi veya arkadaş kaybı (eş, çocuk) • Organ ve vücut işlevi kaybı • Otonomi kaybı • Özel yaşamın kaybı

  6. Yas • Patolojik yas • Genel tıbbi duruma bağlı depresyon • Major depresyon • Minor ( eşik-altı, subklinik ) depresyon • Psikotik depresyon • Distimi • Bipolarafektif bozukluk, depresyon epizodu • Depresyon ile giden uyum bozukluğu • Duygudurum bozukluğu BTA

  7. Epidemiyoloji • Major depresyon yaşlılarda daha nadir %1-3 • Farklı popülasyonlarda rakamlar değişiyor: • Toplumda %3 • Tıbbi hast olanlarda %15 • Bakımevlerinde %30 • Eşik-altı, subklinik depresyon genelde % 15 • Farklı popülasyonlarda rakamlar değişiyor: • Birinci basamakta % 17-37 • Bakım evlerinde % 45- 60

  8. Major Depresyon için Tanı Kriterleri DSM-IV • Çökkün duygudurum • İlgi ve istek kaybı, anhedoni • İştahta azalma veya artma, kilo değişikliği • Uykusuzluk veya aşırı uyuma • Psikoomotor ajitasyon veya retardasyon • Yorgunluk veya enerji kaybı • Değersizlik veya suçluluk düşünceleri • Konsantrasyon kaybı veya karar vermede güçlük • Israrlı ölüm veya intihar düşünceleri, intihar planı veya girişimi

  9. Yaşlılarda sık görülen yakınmalar • Uyku bozuklukları: toplam uyku zamanında azalma sık uyanmalar uyku etkinliğinde azalma • İştah azalması: enerji harcamasında azalma azalmış aktivite dişler ve çiğneme ile ilgili sorunlar • Enerji azalması ve halsizlik: tıbbi sorunlar (KOAH, kalp yetmezliği) ilaçlar ( beta blokörler, BDZ) • Dikkat ve bellek sorunları: yaşa bağlı unutkanlık duyu kusurları ilaçlar

  10. Vejetatif semptomlar Psikolojik semptomlar İlgi , istek ve haz alma Suçluluk Konsantrasyon Değersizlik düşünceleri İntihar düşünceleri Yaştan bağımsız ve güvenilir Yaşlılar bu sx daha az bahsederler Yaşlıda daha nadir görülür • Uyku • İştah • Enerji • Psikomotor değişiklikler • Sıklıkla yaşlılarda ve diğer tıbbi hastalıklarda görülürler • Ayırt edici ve duyarlı değildirler

  11. Yaşlıda depresyon genç erişkinlikten farklı görünümdedir • Minör depresyon daha sık görülür: • Yeni somatik yakınmalar • Var olan GIS sx veya artritsx artması • Kardiovaskülersxs • Sağlıkla aşırı uğraş • Konsantrasyon azlığı, yorgunluk, ilgi ve istek kaybı • Anksiyete, ajitasyon ve psikoz daha sık görülür • Maskeli depresyon, sx minimize edilir veya dile getirilmez • Bilişsel işlevlerde bozulma olabilir

  12. Ayırıcı Tanı • Endokrin bozukluklar ( hipo- hipertiroidi) • Malignansiler • Kardiyak hastalıklar • KOAH • Nörolojik hastalıklar (SVO, Parkinson Hst) • Diabet • Anemi • Organ yetmezlikleri ( KBH) • Madde kullanım bozuklukları • İlaç yan etkileri • Demans • Deliryum

  13. Tıbbi hastalık ve depresyon

  14. Depresyon belirtilerine yol açabilecek ilaçlar • Anaboliksteroidler • Antiaritmikler (amiodaron) • Antikonvülzanlar • Barbitüratlar • Benzodiazepinler • Karbidopa- levodopa • Beta adrenerjik antagonistler (propranolol)) • Klonidin • Dijitalis preparatları • Glukokortikoidler • H2 blokörleri • Metoklopramid • Opioidler

  15. Tedavi edilmeyen depresyonun yol açtığı sorunlar • Tamamlanmış intihar • Gereksiz sağlık harcamaları • Gereksiz ilaç kullanımı • İşlevselliğin kaybı • Hayat kalitesinde düşme

  16. Yaşlılıkta İntihar • Tüm intiharların %20si • İntihar girişimleri az ama • Tamamlanmış intihar riski yüksek!! • Öldürücü yöntemlerin kullanımı sık • Dolaylı intihar sık: • Aç kalma, yemeği reddetme • Hayati ilaçların reddi • Alkol kullanımı • Yaşama sevincinin kaybı

  17. İntihar için risk faktörleri • İleri yaş • Ciddi tıbbi hastalık • Yalnız yaşama (bekar, dul, boşanmış) • Erkek cinsiyet • Alkol/ madde kötüye kullanımı • Özgeçmiş/ soygeçmişte intihar öyküsü • Ciddi stres faktörleri • İntihar planı

  18. Yaşlıda depresyonun prognozu • Daha kronik gidişlidir • Erişkinde kronik depresyon %20 • Yaşlıda kronik depresyon %30 • 1 yılda %10-15 relaps • Relaps için risk faktörleri • Sık ataklar • Geç başlangıç • Distimi • Tıbbi hastalık • İlk epizodun ağır olması • Hastane yatışı, intihar girişimi

  19. Psikotik depresyon • Sanrılar ön plandadır • Suçluluk, nihilistik, somatik sanrılar yaşlıda sık • Sanrılar duygudurumla uyumlu ve sistemlidir • Varsanılar nadir görülür • Varsanılar çoğunlukla altta yatan organik bir sorunu ( deliryum gibi) düşündürmelidir • Aynı anda antidepresan + antipsikotik ile tedavi edilir • EKT ilk seçeneklerden biridir • Oral alımı reddeden, genel durumu bozulan hastalarda acil EKT düşünülmelidir

  20. Depresyon ve Demans • Depresyon ve demansın belirtileri benzer, depresyon ve demans aynı anda var olabilir ve diğer hastalıklarla hep birlikte de görülebilirler • Karmaşık/ ayrımı zor vakalarda nöropsikolojik değerlendirme altın standarttır • Zor vakalarda önce depresyon tedavisi yapılması, yanıta ve tabloya göre demans tedavisi eklenmesi önerilir • Tanı atlamaktansa fazladan tedavi tercih edilmelidir

  21. Psödodemans(depresyonun demansı) • Eski terim • Depresyona sekonder bilişsel işlev bozukluğu • Depresyon düzelince düzeliyor • Artık tercih edilmiyor • Bilişsel işlevlerde tam düzelmeden sonra dahi bu hastalarda %20/yıl oranında demans tanısı konuluyor

  22. Depresyon, bilişsel bozulmanın eşlik ettiği Demans Sinsi başlar Uzun süreli öykü (ay/yıl) Yavaş ilerler, ilk sx gözden kaçar Bellek sorunlarından yakınmaz Bellek sorunları davranışa yansır Duygudurumapatiktir Gece sx kötüleşir, konfüzyon görülebilir İyi olduklarını kanıtlamak için uğraşırlar Yanıt vermeye çalışırlar Yakın bellek daha bozuktur Belli yetilerde tutarlı olarak kötü performans gösterirler • Başlangıç zamanı bellidir • Kısa süreli öykü (hafta/ay) • Hızlı ilerler • Bellek sorunlarından çok yakınır • Bellek sorunları davranışla uyumsuzdur • Duygudurum çökkündür • Gece kötüleşmez, tam tersine düzelir • Görüşmede efor sarf etmez • “bilmiyorum” yanıtı sıktır • Bellek sorunları tutarsız/parçalıdır • Testlerde tutarsız sonuçlar alınır

  23. Depresyon Kayıt bozulur ( dikkat bozukluğu ve motivasyon azlığına bağlı) Bellek bozulur, dikkat bozukluğuna bağlıdır Geri çağırma ve tanıma normaldir Demans Kayıt bozulur (kısa süreli bellek bozukluğu) Erken dönemde dikkat normaldir yakın bellek uzak bellek epizodikbellek semantikbellek Tanıma bozulur, uydurma yanıtlar/boşluk doldurma sıktır İleri dönemlerde geri çağırma bozulur Depresyon ve demanstanöropsikolojik profil

  24. Kadife, burun, cami, papatya, mor depresyon demans Hemen hatırlama sağlam olabilir 5 dk sonra hatırlama bozuk “hangi 5 kelime?” İpucu ile tanıma bozuk Seçenekler arasından tanıma: yanlış seçeneği söyler • Hemen hatırlama sağlam • 5 dk sonra hatırlama sağlam • İpucu ile tanıma sağlam • Seçenekler arasından tanıma sağlam

  25. Depresyon: Prodrom mu risk faktörü mü?

  26. Vasküler Depresyon • Serebrovasküler hastalık depresyonu tetikleyebilir veya yol açabilir • Prefrontal korteks, bazal ganglia veya subkortikal yerleşimli yaygın iskemik lezyonlar (silentstrokes) depresyon benzeri tabloya neden olabilir • Vasküler risk fx olan kişilerde sık (HT, HL) • Apati, psikomotorretardasyon, bilişsel kayıp ile ortaya çıkar • Tedaviye dirençlidir • Zamanla vaskülerdemans tablosu yerleşir

  27. Demansa ilerleme riski yüksek olan bir depresyon alt tipi tanımlanmıştır • Motivasyonla ilişkili semptomlar: ilgi kaybı enerji kaybı konsantrasyon zorlukları • Apati • Klasik depresyon sxs daha nadir ( değersizlik, suçluluk, intihar düşünceleri) • Psikomotorretardasyon

  28. Tedavi • Dinle • Tanı • Bilgilendir • Bağımsızlığına saygı duy • Aileye bilgi ver • Kararlar alınırken hasta ve aileyi kat • Semptomları değersizleştirme • Basit öğütlerden kaçın

  29. Tedavi • Fiziksel sağlığını izle ve müdahale et: • Sağlıklı beslenme • Boşaltım • Uyku/ dinlenme • Ağrı kontrolü • İlaç, gevşeme yöntemleri • Sosyal aktivite • Fiziksel aktivite • Günlük yürüyüş • Pasif egzersiz

  30. Farmakolojik tedavi • TSA • SSRI • SNRI • Diğerleri

  31. Yaşlıda antidepresan kullanırken belli tercihlerimiz var mıdır? • SSRI : sitalopram, sertralin, essitalopram güvenli ilaç etkileşimleri açısından dikkat! • Mirtazapin: anksiyete, uyku ve iştah için tercih edilebilir • Venlafaksin, duloksetin: ağrılı depresyonlarda

  32. Farmakolojik tedavi • Etki geç başlar • En az 6-8 hafta beklenmelidir • Önce vejetatif bulgular düzelir • Kollateral bilgi önemli

  33. “düşük doz başla, yavaş git” • Metabolizma yavaşlar • Yan etkilere duyarlılık artar • İlaç etkileşimleri olabilir • Erişkin dozlarının ½, 1/3 ü başlanmalıdır • “ama git” • Etki yan etki dozu artır ANAHTAR KELİME: YAKIN İZLEM

  34. EKT ( Elektro- Konvulsif Terapi) • Yaşlılık depresyonlarında çok etkili, %80- 90 yanıt oranları bildiriliyor • Psikotik depresyon • Yemek reddi olan, katatonik hastalar • Acil durumlarda ilk seçenek • Yan etkileri minimal, yaşlıda güvenli • Bellek sorunları • Kardiak sorunlar • Kesin kontrendikasyonu yok • Uygulanışı • Hastanede, anestezi altında, ameliyathane şartlarında • Sürdürüm tedavisi • Bazı olgularda 1-6 ay aralıklarla sürdürüm tdv uygulanabilir

  35. Teşekkürler…