Gemeenten in perspectief

1. Gemeenten in perspectief VNG-congres gemeentefinanciën 18 november 2013 Maarten Allers COELO, Rijksuniversiteit Groningen

2. Plaatsbepaling gemeenten • Werkgeversrol • beslag op de arbeidsmarkt • Rol gemeenten bij economische ontwikkeling • effect gemeentelijke bestedingen op economische groei • Uitgaven gemeenten • vergeleken met andere overheden • aandeel in bbp • Beslag gemeenten op belastinginkomsten • lokale lasten vergeleken met die van andere overheden

3. Beeld en werkelijkheid • Beeld bij de burger • Uitgaven / belastingen gemeenten • vergeleken met andere overheden • Confrontatie beeld – werkelijkheid • Op welke terreinen onderschat of overschat de burger de rol van gemeenten?

4. Vooruitblik 2013 - 2017 • Inkomsten gemeenten • Uitgaven gemeenten • Balans inkomsten – uitgaven • (En: hoe brengt u dit in evenwicht?)

5. Decentralisaties • Bedoeling: maatwerk • Gevolg: verschillen tussen gemeenten • In welke mate accepteren mensen dit?

6. Waardering voor gemeentelijke voorzieningen • Hoe waardeert de burger de gemeentelijke inspanningen? • Wat hebben mensen er voor over om in een gemeente te wonen?

7. Gemeenten als werkgever

8. Gemeenten als werkgever Werknemers openbaar bestuur Gemeenten: 168.000

9. Gemeenten als werkgever Werknemers gehele economie

10. Gemeenten als werkgever Loonsom per fte

11. Gemeenten als werkgever Aandeel boven 50 jaar

12. Gemeenten als economische factor

13. Gemeentelijke bestedingen en de economie • Discussie: bezuinigen we de economie kapot? • Veel economen pleiten voor stimulering • Hoeveel gewicht kunnen gemeenten in de schaal leggen?

14. Gemeentelijke bestedingen en de economie • Poging tot kwantificering • CPB: model Saffier II • Effect verhoging materiële overheidsbestedingen • Goederen en diensten die gemeenten kopen van bedrijven • Intermediair verbruik • investeringen

15. Gemeentelijke bestedingen en de economie Effect verhoging materiële overheidsbestedingen met 1% bbp

16. Gemeentelijke bestedingen en de economie • Effect verhoging materiële overheidsbestedingen: • Toename van: • productie • werkgelegenheid • lonen • consumptie • winstgevendheid • bedrijfsinvesteringen

17. Gemeentelijke bestedingen en de economie • Effect verhoging materiële overheidsbestedingen: • Toename van: • productie • werkgelegenheid • lonen • consumptie • winstgevendheid • bedrijfsinvesteringen • Maar: • prijzen ↑ • concurrentiepositie ↓ • Lange termijn: positieve impuls van slechts 0,2%

18. Gemeentelijke bestedingen en de economie • Effect verhoging materiële overheidsbestedingen: • Toename van: • productie • werkgelegenheid • lonen • consumptie • winstgevendheid • bedrijfsinvesteringen • Maar: • prijzen ↑ • concurrentiepositie ↓ • Lange termijn: positieve impuls van slechts 0,2% • CPB-model houdt geen rekening met de “zogenoemde programma-effecten van overheidsbestedingen”!

19. Gemeentelijke bestedingen en de economie • Effect verhoging materiële overheidsbestedingen nu hoger? • Saffier II gebaseerd op betere tijden • Krappe arbeidsmarkt

20. Gemeentelijke bestedingen en de economie • Effect verhoging materiële overheidsbestedingen nu hoger? • Saffier II gebaseerd op betere tijden • Krappe arbeidsmarkt • Maar in situatie van onderbesteding / werkloosheid: • lonen stijgen niet of weinig • prijsstijgingen gering • verzwakking concurrentiepositie idem • positiever effect • Hoe positief? • meningen zeer sterk verdeeld

21. Gemeentelijke bestedingen en de economie Hoeveel gewicht leggen gemeenten in de schaal? Gemeenten investeren relatief veel Bedragen in miljarden euro’s; 2011

22. Gemeentelijke bestedingen en de economie Effect materiële overheidsbestedingen gemeenten (3,4% bbp)

23. Gemeentelijk aandeel in overheidsuitgaven

24. Aandeel gemeenten in uitgaven overheid • Overzicht niet beschikbaar! • Waarom niet? • Verschillende administraties • Decentrale overheden: baten-lasten • Rijk: kas – verplichtingen

25. Aandeel gemeenten in uitgaven overheid • Overzicht niet beschikbaar! • Waarom niet? • Verschillende administraties • Decentrale overheden: baten-lasten • Rijk: kas – verplichtingen • Dubbeltellingen • Bijstandsuitgaven op begroting Rijk, maar ook op begroting gemeenten • Overheidseuro wordt meer dan eens uitgegeven

26. Aandeel gemeenten in uitgaven overheid • Overzicht niet beschikbaar! • Zelf maken → hoe pakken we dit aan? • Verschillende administraties • CBS zet op basis van IV3-gegevens gemeentelijke cijfers om naar kas – transactiebasis cijfers • Nationale Rekeningen • Helaas: niet op gemeenteniveau gepubliceerd • Wel op aanvraag beschikbaar

27. Aandeel gemeenten in uitgaven overheid • Overzicht niet beschikbaar! • Zelf maken → hoe pakken we dit aan? • Dubbeltellingen • Verschillende uitgangspunten mogelijk • Wij gaan uit van de overheid die het geld uiteindelijk uitgeeft • Dus : uitkeringen van Rijk aan gemeenten van de rijksbegroting aftrekken

28. Aandeel gemeenten in uitgaven overheid • Wat verstaan we onder de overheid? • Dit valt er buiten: • Verzelfstandigde lokale overheidsdiensten • bureaus voor arbeidsbemiddeling • regionale politiekorpsen • Privaatrechtelijke lokale instellingen op het gebied van arbeid, maatschappelijke werk, cultuur en onderwijs, zoals: • Centra voor asielzoekers • Musea, bibliotheken (privaatrechtelijk) • Verzelfstandigde onderwijsinstellingen en studiebegeleidingsdiensten

29. Belang overheidslagen

30. Uitsplitsing totale overheidsuitgaven

31. Uitsplitsing overheidsuitgaven

32. Aandeel overheidslagen in uitgaven

33. Aandeel gemeenten in uitgaven overheid • Wat is het beeld hiervan bij burgers? • Vragen uitgezet via CentERpanel • Steekproef van meer dan 2000 huishoudens • Representatief • Respons 77%

34. Beeld burger: aandeel gemeenten in overheidsuitgaven

35. Aandeel gemeenten in uitgaven overheid Onderschatting (-) en overschatting (+) door burger

36. Rol gemeentelijke belastingen

37. Aandeel overheidslagen in belastingontvangsten

38. Belang burger: aandeel belastingopbrengst

39. Beeld burger van gemeenten • Aandeel gemeenten in uitgaven op meeste beleidsterreinen onderschat • Aandeel gemeenten in belastingen overschat • Is dit beeld bij te stellen? • moet je dat willen?

40. Financiële vooruitblik 2013 - 2017

41. Prognose netto uitgaven gemeenten • Uitgangspunt: 2013 • Gemeentelijke begrotingen • Netto uitgaven per hoofdfunctie • Totaal: 23 miljard euro

42. Prognose netto uitgaven gemeenten • Volumestijging 2013 - 2017 • Vooronderstelling: verdeling gemeentefonds adequaat • Netto uitgaven stijgen met verdeelmaatstaven • Kostendragers ontleend aan verdeling gemeentefonds • Algemene uitkering: Septembercirculaire • prognose verdeelmaatstaven algemene uitkering • relatief belang verdeelmaatstaven

43. Prognose netto uitgaven gemeenten • Volumestijging 2013 - 2017 • WMO: geen prognoses verdeelmaatstaven beschikbaar • Onze vooronderstelling: • 50% uitgaven gerelateerd aan 65+ • 25% aan inwoners • 25% aan lage inkomens • Grote decentralisatie-uitkeringen: via verdeelformules • Centra Jeugd & Gezin • Maatschappelijke opvang • Vrouwenopvang • Kleine uitkeringen: 50% inwoners, 50% woonruimten

44. Prognose netto uitgaven gemeenten • Prijsstijging 2013 - 2017 • Conform CPB • Prijsontwikkeling bbp • Uit septembercirculaire

45. Prognose netto uitgaven gemeenten Netto uitgaven (miljard euro)

46. Prognose inkomsten gemeenten Uitgangspunt: begrotingen 2013 Algemene middelen (miljard euro)

47. Prognose inkomsten gemeenten Algemene middelen (miljard euro)

48. Confrontatie inkomsten- en uitgavenverloop • Inkomsten & uitgaven (miljard euro) • Dit is bij ongewijzigd beleid • Exclusief decentralisaties

49. Financiële effect decentralisaties Kortingen bij decentralisaties (miljard euro) Deze bedragen staan nog allerminst vast… ?

50. Totaalbeeld Financiële vooruitblik 2013-2017 Hoe vang je dit op?