1 / 23

Bazat e Elektroteknikës Ligjërata: 2 Bazat e Elektricitetit

Bazat e Elektroteknikës Ligjërata: 2 Bazat e Elektricitetit Akademik Alajdin Abazi e-mail: a.abazi@seeu.edu.mk , Tel: (044)356-110. Nocione themelore të elektricitetit. Struktura e Materies:

tejana
Télécharger la présentation

Bazat e Elektroteknikës Ligjërata: 2 Bazat e Elektricitetit

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author. Content is provided to you AS IS for your information and personal use only. Download presentation by click this link. While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server. During download, if you can't get a presentation, the file might be deleted by the publisher.

E N D

Presentation Transcript


  1. Bazat e Elektroteknikës Ligjërata: 2 Bazat e Elektricitetit Akademik Alajdin Abazie-mail:a.abazi@seeu.edu.mk , Tel: (044)356-110

  2. Nocione themelore të elektricitetit • Struktura e Materies: • Materia ndërtohët nga atomet,të cilët kanë berthamë,rreth së cilës rrotullohën elektronet. • Atomimë i thjeshtë është ai ihidrogjenitme bërthamëprejnjë protoni,rreth së cilit rrotullohëtnjë elektron • Protoni dhe elektronikanëveti elektrikemeparashenjë të kundërt. • Masa e elektronit është rreth2000 herë më e vogël ngamasa e protonit

  3. Nocione themelore të elektricitetit • Berthamaeatomeve më të përbërëndërtohët nga më shumëprotonedheneutrone. • Neutronet nuk kanë ngarkesë elektrike. • Në natyrë, shpesh, më shumë atome të llojit të njejtë ose të ndryshëm, bashkohën nëmolekula. • Shumësia e elektroneve në atome të veçanta, molekulaosepjesë të materies emertohet si gaz(vrushkull)elektronikose “re elektronike”.

  4. Ngarkesa Elektrike • Tepricaosemangësiaegazit elektronik nëpjesë të materiesparaqet ngarkesën elektriketë trupit. • Gjatë fërkimit një pjesë e resë elektronikemund tëbartet nga një pjesë e materies nëtjetrën dhe në atë rast materia, gjegjësishttrupi konsiderohet si i elektrizuar. • Trupa të elektrizuar dhe neutral: • Trupi metepricë elektronësh konsiderohet i elektrizuar me ngarkesë negative. • Trupi memungesë elektronëshkonsiderohet i elektrizuar me ngarkesë pozitive. • Kur raporti mes ngarkesave elektrike “+” dhe “-” është i barabartë trupi konsiderohet si neutral.

  5. Sistemi ndërkombëtar i njësive (SI) • Madhësitë themelore fizike në sistemin e njësive SI: • Njësia e gjatësisë – METRI (m) • Njësia e masës – KILOGRAMI (kg) • Njësia e kohës – SEKONDA (s) • Njësia e intensitetit të rrymës elektrike AMPERI (A) • Njësia e intensitetit të dritës – KANDELA (Cd) • Njësia e temperaturës – KELVIN (K) • Njësia e sasisë së materies – MOLI (mol)

  6. Sistemi ndërkombëtar i njësive (SI) • METRI – Gjatësia e barabartë me 1650763,73 gjatësi valore të rezatimit në vakuum gjatë kalimit të atomit të kriptonit Cr86 prej nivelit 2p10 në nivelin 5d5. • KILOGRAMI – Masa e 1 dm3 ujë të destiluar në temperaturën 40 C. • SEKONDA – Zgjatja e 9192631770 ciklesh të plota të rrezatimit gjatë kalimit të atomeve të ceziumit 133 prej një niveli në tjetrin supra të hollë. • AMPERI – Amperi është intensiteti i rrymës së pandryshueshme, e cila kur të mbahet në dy përçues vijëdrejtë paralel, të një trashësie të asgjësueshme dhe të gjatësie të pafundme, e që gjenden në largësinë një metër njëri prej tjetrit në hapsirën e zbrazët, do të shkaktoj forcën e veprimit reciprok të barabartë me 2·10-7 të njësive të forcës në sistemin e njësive SI në një metër gjatësie.

  7. Ngarkesa Elektrike • Sasia e elektricitetit është madhësi matëse fizike që e shënojmë me Q, kurse njësia e matëse është As=C (kuloni) • Sasia elementare: • Ngarkesa e elektronit = -Q0 , kurse e protonit = + Q0 • Bartës të elektricitetit: elektronet dhe jonet • Gazra - elektrone dhe jone • Lëngje - jone • Trupa të ngurtë - elektrone • Klasifikimi i materialeve, në varësi të sasisë së ngarkesave të lira: • Përçues (mbi 1022/cm3) • Gjysëmpërçues (mes 1011 - 1015/cm3) • Izolator (praktikisht pa ngarkesa të lira)

  8. Forca Elektrike • Nëse në afërsi të trupit të ngarkuar elektrikisht sillet trup tjetër i ngarkuar elektrikisht, në mes tyre paraqiten forca të veprimit reciprok – forca elektrike • Ngarkesat e ndryshme (parashenja të ndryshme) tërhiqen • Ngarkesat e njejta (parashenja të njejta) shtyhen • Coulomb më 1785 konstaton se forca elektrike është në përpjestim të drejtë me ngarkesat elektrike, kurse në përpjestim të zhdrejtë me katrorin e largësisë mes tyre (Ligji i Kulonit)

  9. Ligji i Kulonit • Forca e veprimit reciprok mes dy ngarkesave elektrike pikësore: • Ku - konstanta dielektrike e vakuumit • Për vakuum: • Për ambiente materiale: • Forma vektoriale: Për vakuum:

  10. Fusha Elektrike – Intensiteti i fushës elektrike • Fusha elektrike është gjendje e veçantë fizike në rrethinën e trupave të elektrizuar, e cila manifestohet me forca mekanike mbi të gjitha trupat e elektrizuar të cilët ndodhen në të. • Fusha elektrike në secilën pikë përshkruhet me vektorin e intenzitetit të fushës elektrike. • Vektori i intensitetit të fushës elektrike E, përkufizohet si raport ndërmjet forcës F e cila vepron në ngarkesën provuese q të futur në fushë dhe vlerës së kësaj ngarkese: Njësia:

  11. Fusha Elektrike – Intensiteti i fushës elektrike • Fusha në rrethinën e ngarkesës ekziston edhe papraninëe ngarkesës provuese. • Nëse në ambientin e tillësjellim ngarkesën provuese , në te do të vepron forca mekanike. • Forca (si përhera) ka karakter vektorial, andaj edhe Fusha elektrostatike/elektrike paraqetfushë vektoriale. • Fusha elektrostatike/elektrikenuk është me intenzitet dhe kahje konstante→kjovaret nga pozita e pikës nëhapësirën që e vështrohët.

  12. Ngarkesë pikësore – ngarkesa e trupit me madhësi të papërfillshme Fusha paraqitet përmes vijave të forcës, të orientuara sikurse vektori i fushës nga ngarkesa pozitive në atë negative. Ngarkesat pozitive përfaqsojnë burimin, kurse ata negative shuarjen e vijave të forcës. Fushë radiale – fusha e ngarkesës pikësore. Njejtë trajtohet edhe fusha e sferës së elektrizuar sikurse ngarkesa të jetë e koncentruar në qendrën e saj Fusha Elektrike – Fusha radiale

  13. Vijat e fushës elektrike (lines of force) janë vijat nëpër të cilat do të lëvizte ngarkesa provuese kur ta vëndosim në fushë. Vijat e fushës (spektri) së dy ngarkesave pikësore: - të polaritetit të kundërt - të polaritetit të njejtë Vijat e fushës askundi nuk puqen e as priten, pos në pikën e singularitetit. Intenziteti i fushësështë proporcionalme dendësinë e vijave të fushës. Fusha Elektrike – Fusha radiale

  14. Fusha Elektrike – Parimi i superponimit • Fusha elektrike e më shumë ngarkesave punktualefitohët si shumë vektoriale e fushës së ngarkesave të veçanta (parimi i superponimit) • Për rastin e dy ngarkesavepikësore Q1 dhe Q2:

  15. Fusha Elektrike – Intensiteti i fushës radiale • Në ngarkesën Q2 që gjendet në largësi r nga ngarkesa Q1vepron forca F=Q1Q2/4πε0r2mgase ndodhet në fushën eQ1 • Intensiteti i fushës është E1= F/Q2 = Q1/(4πε0r2), kurse vektori i fushës radiale të ngarkesës pikësore është: Në dy shtresat me sipërfaqe të ndryshme (S=2πr2) dendësia e vijave të fushës është e ndryshme dhe në përpjestim të zhdrejtë me largësinë r2

  16. Fusha Elektrike– Intensiteti i fushës radiale • Fusha elektrostatikezvogëlohët me largimin e pikës nga ngarkesa, por zhdukëtvetëm në pikat në pafundësi (∞). • Intenziteti ifushës elektrostatike rritet me afrimin kah pikat rreth ngarkesës, në vendin ku është ngarkesa punktuale fusha bëhët me vlerë të pakufishme. • Meqë ngarkesa si punktuale është fiksion,as fusha nuk mund të jetë realisht e pakufishme. • Intenziteti (moduli) i vektorittë fushës elektrostatikendryshonsipas kurbës që ka karakter të hiperbolës kuadratike:

  17. Përçuesi në fushën elektrike – Influenca el. • Në përçuesin e vendosur në fushë elektrike, ngarkesat e lira nën ndikim të fushës ç’vendosen në sipërfaqe të përçuesit! -(Influenca elektrike) Fenomeni i ç’vendosjes së ngarkesave + dhe – në anë të kundërta përderisa nuk neutralizohet ndikimi i fushës së jashtme në brendi të përçuesit. -Brenda përçuesit nuk ka fushë elektrike! -Po të përtokëzohet përçuesi? Ngarkesat elektrike “influente” kalojnë në tokë dhe ndërpritet përhapja e fushës jashtë përçuesit! -Si mund të mbrohet ndonjë trup ose paisje nga ndikimi I fushës së jashtme?

  18. Përçuesi në fushën elektrike • Fusha e krijuar nga ngarkesa elektrike Q, për shkak të influencës neutralizohet në brendi të mbështjellësit përçues. • Për mbrojtje nga ndikimi i fushës elektrostatike mbështjellësi përçues nuk është e thënë të jetë i plotë, por mund të jetë edhe rrjetë!(Kafazi i Faradeit) • Siç vërehet, sipërfaqet përçuese ndikojnë në deformimin e fushës! S. përçuese Q

  19. Fusha elektrike homogjene • Fusha elektrike e pllakës së hollë të ngarkuar me sasi elektriciteti Q S – sipërfaqja e pllakës σ – dendësia sipërfaqsore σ = Q/S [σ]=C/m2 • Intensiteti i fushës në hapsirën rreth pllakës: E =σ/2ε0 • Përσ=const →E=const (Fusha Homogjene) • Çfarë ndodh poqëse paralelisht vendoset edhe një pllakë me sasi të njejtë elektriciteti Q?

  20. Fusha elektrike homogjene • Fusha elektrike e pllakave paralele të ngarkuara me sasi të njejtë elektriciteti Q, por me shenja të kundërta! Metoda e superpozicionit: Në çdo pikë intensiteti i fushës është i barabartë më shumën vektoriale të intensitetit të njërës dhe tjetrës pllakë Intensiteti i njejtë i fushës: E+ = E- = σ/2ε0 - jashta pllakave: me kahje të kundërt - brenda pllakave: me kahje të njejtë • Jashta pllakave:E = E+ - E- = σ/2ε0 - σ/2ε0 = 0 (Nuk ka Fushë) • Brenda pllakave: E = E+ - E- = σ/2ε0 + σ/2ε0 = σ/ε0(Dyfish më e shprehur ) E·ε0 =σ ose E·ε =σ

  21. Izolatori në fushën elektrike – Polarizimi el. • Izolator – trupi pa ngarkesa të lira • Ngarkesat + dhe – janë të ndërlidhura në strukturat atomike dhe molekulare dhe nën ndikimin e fushës së jashtme nuk mund të çvendosen lirisht silurse te rasti i përçuesve! Polarizimi Elektrik – Fusha e jashtme ndikon në çvendosjen e ngarkesave + dhe – në kuadër të atomeve dhe molekulave ashtuqë krijohen dipole el. • Ngarkesat epolarizuara nën ndikimin e fushës së jashtme orientohen ashtuqë në anë të ndryshme të trupit krijohen shtresa me ngarkesa të njejta.

  22. Izolatori në fushën elektrike • Trupat me veti plarizimi quhen dielektrikë, kurse fenomeni dielektricitet. Dielektriciteti përcaktohet me madhësinë εdhe shprehet në varësi me dielektricitetin e vakuumitε0, si: ε= εr ε0 Fusha e jashtme pjesërisht dobësohet në trupin e polarizuar, andaj edhe fusha në dielektrik është më e dobët. Konstanta dielektrike relative εr tregon se për sa herë fusha në dielektrik është më e dobët se fusha e ngarkesës së njejtë në vakuum. Zakonisht është e rendit (1– 103) (për ajr εr=1) • Depërtimi (Ed) - faktor me rëndësi për izolatorët Ed paraqet vlerën e depërtimit të izolatorit (për ajr Ed=3 KV/mm) Trupi i polarizuar

  23. Pyetje eventuale!

More Related