1 / 68

Algılamanın elektriksel temel prensipleri

Algılamanın elektriksel temel prensipleri. Seebeck, volta, thomson, piezoelektrik,piro, peltier, ışılçiftler. THOMSON ETKİSİ. Sunum başlıkları. TARİHÇE TANIM KONU İÇERİĞİ THOMSON ETKİSİNİN BAĞLI OLDUĞU SEBEPLER. TARİHÇE.

warren
Télécharger la présentation

Algılamanın elektriksel temel prensipleri

An Image/Link below is provided (as is) to download presentation Download Policy: Content on the Website is provided to you AS IS for your information and personal use and may not be sold / licensed / shared on other websites without getting consent from its author. Content is provided to you AS IS for your information and personal use only. Download presentation by click this link. While downloading, if for some reason you are not able to download a presentation, the publisher may have deleted the file from their server. During download, if you can't get a presentation, the file might be deleted by the publisher.

E N D

Presentation Transcript


  1. Algılamanın elektriksel temel prensipleri Seebeck, volta, thomson, piezoelektrik,piro, peltier, ışılçiftler

  2. THOMSON ETKİSİ

  3. Sunum başlıkları • TARİHÇE • TANIM • KONU İÇERİĞİ • THOMSON ETKİSİNİN BAĞLI OLDUĞU SEBEPLER

  4. TARİHÇE İSKOÇYALI BİR FİZİKÇİ OLAN WİLLİAM THOMSON 1824’DE İRLANDADA DOĞMUŞ VE 1907’DE İSKOÇYADA ÖLMÜŞTÜR. W.THOMSON ÖZELLİKLE ISI VE ELEKTRİKLE İLGİLİ İNCELEMELER YAPMIŞTIR. 1851’DE W.THOMSON ÜÇÜNCÜ TERMOELEKTRİK ETKİ OLAN THOMSON ETKİSİNİ YAPMIŞ OLDUĞU İNCELEMELERLE ORTAYA KOYMUŞTUR…

  5. TANIM THOMSON ETKİSİ :BİR İLETKENİN İKİ UCUNUN FARKLI SICAKLIKLARDA TUTULUYOR OLDUĞU DURUMDA UYGULANAN AKIMIN YÖNÜNE BAĞLI OLARAK ENERJİNİN İLETKEN ÜZERİNDE SOĞURULMASI VEYA BİRİKMESİ OLAYINA VERİLEN İSİMDİR…

  6. KONU İÇERİĞİ THOMSON ETKİSİ ISITMADA VEYA SOĞUTMADA HOMEJEN BİR İLETKEN ÜZERİNDEN AKIM GEÇTİĞİ SÜRECE SICAKLIK GRADYENİNİN MEYDANA GELDİĞİNİ İFADE ETMEKTEDİR…

  7. KONU İÇERİĞİ İKİ FARKLI METAL İKİ UÇLARINDAN BİRLEŞTİRİLSİN. BU DURUMDA İKEN, EĞER UÇLARINDAN BİRİSİ T1 SICAKLIĞINA ÇIKARILIR VE DİĞER UÇ DA DAHA DÜŞÜK BİR T2 SICAKLIĞINDA BIRAKILIRSA DEVRE İÇERİSİNDE BİR AKIM OLUŞUR. OLUŞAN BU ETKİ İKİ, FARKLI METALİN BİRLEŞİM NOKTASINDA BİR ELEKTRİKSEL GERİLİM MEYDANA GELMESİNDEN ÖTÜRÜ ORTAYA ÇIKAR.BU ELEKTRİKSEL GERİLİM, BİRLEŞME NOKTASININ SICAKLIĞINA BAĞLI OLUP, METALLERİN FARKLI ELEKTRİKSEL VE TERMİK ÖZELLİKLERİNDEN İLERİ GELİR

  8. KONU İÇERİĞİ BİRAZ DAHA BASİTE İNDİRGENMİŞ OLARAK, DAHA YÜKSEK BİR SICAKLIK DERECESİ OLAN T1 DE, ELEKTRONLAR DAHA AZ SICAK OLAN UÇTA BULUNAN, HER İKİ METALDEKİ ELEKTRONLARA KIYASLA DAHA YÜKSEK TERMİK ENERJİ İÇERMEKTE VE BU ELEKTRONLAR, T2 SICAKLIK DERECESİNE SAHİP UCA DOĞRU HAREKET ETMEKTEDİR.TANIMDADA GÖRÜLDÜĞÜ GİBİ THOMSON ETKİSİ ENERJİNİN İLETKEN ÜZERİNDE BİRİKMESİ OLAYIDIR.

  9. THOMSON ETKİSİNİN BAĞLI OLDUĞU SEBEPLER • SÖZ KONUSU OLAN ; • T1 SICAKLIĞINA • T2 SICAKLIĞINA • KULLANILAN METALLERİN CİNSİNE • AKIMIN YÖNÜNE BAĞLIDIR…

  10. SEEBECK ETKİSİ VE VOLTA ETKİSİ

  11. SEEBECK ETKİSİİki ayrı cins iletkenin (demir_nikel gibi) şekil:1-a’da görüldüğü gibi birer uçları bir birine kaynak edip, diğer uçlarını da bir galvonemetre’ye bağlayalım. Oluşturulan sistemin kaynak noktası ısıtılırsa, galvonemetre göstergesinin saptığı görülür.

  12. Burada birleşme noktaları ısıtılan iletkenlerin, soğuk kalan A-B uçları arasında bir E.M.K doğar. Böylece galvonometre’den bir D.C akım geçer. Bu akımın değeri; belli bir sıcaklığa kadar artıp bir dönüm noktasına geldikten sonra azalır (şekil:1-b) E.M.K.’nın bu dönüm noktasındaki sıcaklık derecesine ‘kritik sıcaklık’ denir

  13. şekil:1-b Termik gerilimin sıcaklıkla değişimi

  14. VOLTA ETKİSİ(OLAYI)Yukardaki deneyde iletkenlerin değme noktaları, ısıtılacak yerde soğutulursa yine bir E.M.K. oluşur ve akımın yönü değişir. Bu olaya, termoelektrik olayı veya ‘volta olayı’ denir. İletkenlerde meydana gelen bu gerileme termoelektrik gerilimi, iki farklı metalin oluşturduğu sisteme termoelektrik çift (veya termokupl), bu çiftin devresinden geçen akıma da termoelektrik akımı denir.

  15. Termoelektrik gerilim değeri yalnız sıcaklığa bağlı değil, çifti meydana getiren metallerin cinsine de bağlıdır. Aslında bütün farklı metaller termoelektrik etkisi gösterirler. Ancak bazı çiftler daha iyi termoelektrik olayı meydana getirirler. Örneğin 700ºC için; platin_platin radyum çiftinde 4mV, Nikel krom_Nikel çiftinde 28 mV, Demir-konstantan çiftide 40mV termik gerilim oluşturmaktadır. Buradaki çiftlerde; aynı sıcaklıkta oluşan gerilimlerin farklı olduğu ortadadır.

  16. PİEZOELEKTRİK

  17. Kullandığımız platin çakmaklar nasıl oluyor da elektrik üretebiliyorlar,saatlerin üstündeki ’quartz‘ yazısı ne anlama geliyor hiç merak ettiniz mi? İşte bu yazı da bu soruların cevaplarını bulabilirsiniz.

  18. Piezoelektrik sözcüğünün fiziksel ifadesi sanıldığı kadar anlaşılmaz ve karmaşık değil. Latince “bastırmak-press” anlamına gelen “piezo”on ekinden türetilen “piezoelektirk” kavramı basitce, üzerine mekanik bir basınç uygulanan bazı kristal ve seramik malzemelerde bir elektriksel gerilimin oluşması olarak tanımlanabilir. Piezoelektrik etki denen bu olgunun terside söz konusu.

  19. Piezoelektrik olguyu bulan kardeşler Pierre Curie ve Paul jacques Curie ,bazi kristal türlerinin,üzerine bir ağırlık konduğunda yada eksenleri boyunca şıkıstırıldıklarında,kristalin yüzeyleri arasında bir gerilimin oluştuğunu gözlemlemişlerdi.Piezoelektrik etki adını verdikleri bu olayın keşfini bir yıl sonrada ters piezoelektrik etkinin açıklanması izledi.

  20. Piezoelektriğin matematiksel ve kristalografik teorisi ise,keşiften birkac yıl sonra tamamlandi.Curie kardeslerin üzerinde çalıştıkları ilk kristal türleri,bugün de hala kullanilmakta olan,kuvars,turmalin ve rochelle tuzu olmuştu.Bugün daha fazla kristalin yanı sıra bircok seramik malzemede bu amaç için kullanılıyor.

  21. PİEZOELEKTRİK ETKİNİN OLUSUMUBilindiği gibi katı maddeler yüklü parçacıklardan oluşur ve bir katı madde içindeki negatif ve pozitif yüklü parçacıklar dengededir(yani katı madde elektriksel olarak yüksüzdür).Ancak mekanik bir yolla malzeme üzerine bir kuvvet uygulamak,yüzey yüklerinin oluşmasına neden olabilir.Bir kristalde piezoelektrik özelliğin gözlenmesi,bu yüzey yüklerinin oluşmasına bağlıdır.

  22. Fakat simetri özellikleri bu yüklerin oluşması için gerekli koşulları kısıtlamaktadır.Bu nedenle simetri merkezi olmayan kristaller bu iş için en uygun malzeme grubunu oluşturmaktadır.Elektriksel olarak yüksüz ve yapısal simetri merkezi bulunmayan bir kristale uygulanan basınç,artı yüklerin merkezi ile eksi yüklerin merkezinin birbirlerinden hafifce ayrılmasına ve kristalin karşılıklı yüzeylerinde zıt yüklerin ortaya çıkmasına neden olur.

  23. Yüklerin bu şekilde ayrılması bir elektrik alanı yaratır ve kristalin karşılıklı yüzeyleri arasında ölçülebilir bir potansiyel farkı oluşur.Piezoelekrik etkiyi ifade eden bu sürecin terside gecerlidir.Ters piezoelektrik etkide de,karşılıklı yüzeyleri arasına bir elektrik gerilimi uygulanan bir kristalde boyutsal bir şekil değişimi oluşmaktadır.

  24. Piezoelektrik malzemeler,başlıca iki malzeme grubundan oluşur;kuvars ve turmalin gibi doğal olarak piezoelektrik etki gösteren kristaller ile kutuplanma sonrasında piezoelektrik etki gösteren ferroelektrik malzemeler.

  25. Kullanım alanlarıGünümüzde birçok kristalin piezoelektrik özelliğinden yararlanılmakta ve herbirinin,kendine özgü özellikleriyle farklı kullanım alanları ortaya çıkmaktadır.Piezoelektrik kristaller,her tür elektronik donanımda,çakmaklarda,masa ve kol saatlerinde,akustik ve hassas ölçüm yapan mikroskoplarda,yüksek frekansta ses üretimi için ultrasonik aygıtlarda,yarı-iletken ve entegre devre teknolojilerinde,en hassas termometrelerin yapımında olduğu kadar,günlük hayatımızda kullandığımız daha bir cok aygıtta kullanılmaktadır.

  26. Kol saatlerinin içlerinde bulunan kuvars(quartz) kristaline kol hareketlerimiz vasıtasıyla basınç uygularız,ve böylece saatin belli bir miktar enerji gereksinimini karşılamış oluruz.Kullandığımız çakmaklarda da durum böyledir;ateşleme butonuna basmamızla çakmak düzeneğinde bulunan kuvars kristaline basınç uygulamış oluruz ve oluşan elektrik akımı bir akı halinde geçiş yaparken gazı tutuşturur.Günümüzde her ne kadar compact discler kullanılıyorsa da pikaplarda da piezoelektrik düzeni işlemektedir.

  27. Pikap üzerine titreşimler yoluyla açılan çukurlara kaydedilen ses,pikap çalıcıların iğnelerine yerleştirilen piezoelektrik maddenin yardımıyla,iğne ses çukurlarından geçerken titreşimlerin tekrar elektrik akımına dönüşüp cihaz tarafından işlenebilmesini sağlar.Böylece nostalji her daim yaşanılmaya layik kılınır.

  28. II.Dünya savaşında uçaktan atılan bombaların patlama düzeneklerinde de piezoelektrik kristaller kullanılmıştı;bomba yere çarpınca,bombanın ucuna yerleştirilmiş kristal bir elektrik gerilimi oluşturuyor,buda bombanın patlamasını sağlıyordu.

  29. Bu denli cok kullanım alanı olmasına karşın daha fazla uygulama alanı için,yeni piezoelektrik malzemeler üzerinde yapılan çalışmalar,katı hal fiziğinin gittikçe önem kazanan bir alanını oluşturuyor.Ve bu araştırmaların temel hedefi,yüksek sıcaklığa karsı dayanıklı ve daha küçük boyutlarda devre elemanları ile cihazlar;yani geleceğin teknolojilerini üretmek.

  30. PİROELEKTRİK ETKİ

  31. Bir kristalde meydana gelen sıcaklık değişimleri polar bir eksenin,zıt uçlarında pozitif ve negatif yüklerin gelişmesine sebep olur. Bu özelliğe piroelektriklik denir ve sadece polar eksenli kristallerde gözlenir. Tek polareksenli olan on kristal sınıfının kristalleri, “gerçek” veya birincil piroelektriklik gösterirler.

  32. Örneğin, turmalin bu grupta yer alır ve bir polar ekseni (c) vardır. Kuars ise üç polar (a) eksenlidir fakat bu grupta yer almaz. Fakat kuars gibi polar eksenli olan diğer kristaller de sıcaklıkla piroelektriklik gösterebilirler..

  33. Bu kristallerde polarizlenme, farklı ısı genleşmesinden kaynaklanan deformasyon sunucunda oluşan piezoelektriklikle meydana gelir 100 oC dolayında ısıtılan kuars soğurken birbirleri ile ardalanan üç prizma kenarında pozitif yük diğer kenarlarında ise negatif yük gelişir. Buna ikincil piroelektrik polarizasyonu denir

  34. KULLANIM YERLERİ: Piroelektrik malzemeler, askeri, sanayi ve uzay araştırmalarında sıcaklık değişimine duyarlı sensörler olarak, yaygın birşekilde kullanılmaktadır.Bunlardan bazıları şu şekilde sıralanabilir

  35. termal kameralar • gece görüntüleme cihazları • hırsız ve yangın alarmları gibi güvenlik sistemleridir.

  36. Bu tür sensörler LB film tekniği yardımı ile daha hassas ve daha düşükmaliyetile üretilebilir • Çevre kirliliğinin ölçülmesi ve önlenmesinde kullanılacak gaz sensörleri LB film tekniği yardımı ile üretilebilir • Organik LB filmleri telekomünikasyon endüstrisinde, • optik anahtar,

  37. Elektronik sanayisinde : • Baskı devre üretimlerinde • Süperiletkenlik çalışmalarında, • Elektronik cihazlarda kapasitör olarak kullanılabilir

  38. Ayrıca pır algılayıcılarda da piroelektrik malzeme kullanılmaktadır

  39. PIR

  40. Piro sensorü

  41. ISILÇİFT ETKİSİ

More Related